35
5. نظام اسباب ومسببات
عالم طبيعت ومعنويات هر دو از نظام اسباب ومسببات برخوردارند به اين معنا، همانگونه كه در نظام طبيعت براى به دست آوردن مقصودمان با توكل بر خدا به سراغ اسباب مىرويم، در مسائل معنوى وغير طبيعى نيز با اتكا به امداد الهى واينكه همه امور به دست اوست به سراغ اسباب رفته واز آنان مدد مىخواهيم كه در حقيقت مدد خواستن از آنها مدد خواستن از خداست.
خداوند متعال مىفرمايد: (ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ...) ؛ «مرا بخوانيد تا [دعاى] شما را بپذيرم! ...» (غافر: 60)
جمله ( أَسْتَجِبْ ) از باب استفعال است كه در آن طلب نهفته است.
از اينجا استفاده مىشود كه جواب و پاسخ و برآوردن حاجات مردم، توسط خداوند و از راه واسطه است؛ زيرا مفهوم آن اين است كه من از او مىخواهم كه حاجت شما برآورده شود؛ يعنى خداوند متعال از واسطه مى خواهد تا اثرگذارى كند.
و نيز خداوند متعال مىفرمايد:
(وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ كٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ وَ إِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ * وَ هُوَ الْقٰاهِرُ فَوْقَ عِبٰادِهِ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ) (انعام: 17 و 18)
اگر خداوند زيانى به تو برساند، هيچ كس جز او نمىتواند آن را برطرف سازد! واگر خيرى به تو رساند، او بر همه چيز تواناست؛