57برخى اصحاب با شگفتى از حضرت پرسيدند: «يا رسول الله! چه كسى توان اين كار را دارد؟» حضرت براى رفع ابهام و اينكه صدقه تنها انفاق با مال نيست، فرمود:

اماطَتُكَ الاَذى عَنِ الطَّريقِ صَدَقَةٌ وَ إرْشادُكَ الرَّجُلَ الَى الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ وَ عِيادَتُكَ الْمَريضَ صَدَقَةٌ وَ أمْرُكَ بِالْمَعرُوفِ صَدَقَةٌ وَ نَهْيُكَ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ وَ رَدُّكَ السَّلامَ صَدَقَةٌ. ¹

برداشتن موانع راه كه آزار مى‌رساند، صدقه است. نشان دادن راه به كسى صدقه است. عيادت مريض صدقه است. امر به معروف كردن صدقه است. نهى از منكر كردن صدقه است. پاسخ سلام دادن صدقه است.

1. خدمات فرهنگى و آموزشى

اين نوع خدمات شامل اصلاح بينش، باور، فكر، اخلاق و رفتار مردم مى‌شود. تعليم و تربيت و ساماندهى اخلاق مردم، جزء مهم‌ترين خدمات فردى و اجتماعى است. اين نوع خدمات جزو حقوق مردم و در درجه اول، بر عهده حكومت و دولت اسلامى است.

امام على عليه السلام مى‌فرمايد:

ايُّهَا النَّاسُ إِنَّ لِى عَلَيْكُمْ حَقّاً ولَكُمْ عَلىَّ حَقٌّ فَأمّا حَقُّكُم عَلَى فَالنَّصِيحَةُ لَكُم... وَ تَعْلِيمُكُمْ كَيْلا تَجْهَلُوا وَتأدِيْبُكُمْ كَيْما تَعْلَموُا.... ²

اى مردم مرا بر شما حقى است و نيز شما را بر من حقى است. اما