164به خطاى خويش اعتراف كرده است. بنابراين، همين كلام بر شرط نبودن عصمت دلالت دارد. ¹

پاسخ

آرى، نگاهى سطحى به يك جمله آن هم به‌طور ناقص، همان معنايى را مى‌دهد كه خرده‌گيران مطرح كرده اند. اما اگر به اين كلام، دقيق شويم و با اندكى توجه به آن بنگريم، معناى ديگرى را خواهيم فهميد. براى روشن شدن مطلب، ابتدا تمام كلام امام را نقل مى كنيم. آن حضرت فرمود:

فَلَا تَكُفُّوا عَنْ مَقَالَةٍ بِحَقٍّ أَوْ مَشورَةٍ بِعَدْلٍ فَإِنِّي لَسْتُ فِي نَفْسِي بِفَوْقِ أَنْ أُخْطِئَ وَلَا آمَنُ ذَلِكَ مِنْ فِعْلِي إِلَّا أَنْ يَكْفِيَ اللهُ مِنْ نَفْسِي مَا هُوَ أَمْلَكُ بِهِ مِنِّي. ²

پس، از گفتن حق، يا مشورت در عدالت خوددارى نكنيد؛ زيرا خود را برتر از آنكه اشتباه كنم و از آن ايمن باشم نمى‌دانم، مگر آنكه خداوند مرا حفظ فرمايد.

امام على(ع) در اين كلام، چند مطلب را مورد توجه قرار داده است:

1. از آنجا كه مانند ساير انسان‌ها داراى قواى غضب و شهوت است،

امكان ارتكاب خطا را براى خويش اثبات مى‌كند و در رفع اين توهّم كه امكان چنين چيزى وجود ندارد مى فرمايد:

«فَإِنِّي لَسْتُ فِي نَفْسِي بِفَوْقِ أَنْ