160عصر صحابه و تابعان وجود نداشت تا زمان هشام بن حكم كه نخستين بار وى اين عقيده را مطرح كرد». 1
پاسخ
اولاً: هشام بن‌حكم از متكلمان شيعى در عصر امام صادق(ع) بود. در زمان آن حضرت، زمينه پرداختن به دانش‌هاى اسلامى، همچون فقه و كلام فراهم شد. طبيعى است كه يكى از مسائل كلامى مطرح در آن دوره، پرسش و پاسخ‌هاى مربوط به شرايط امام، به ويژه مسئله عصمت باشد. بنابراين، اين مسئله نيز همانند ساير مسائل كلامى مورد نظر اين متكلم بوده است و هيچ بُعدى ندارد كه نام وى در سير تاريخى اين مسئله قرار گرفته باشد. اما اين بدان معنا نيست كه وى از بنيان‌گذاران اين عقيده است، بلكه با قراينى كه در اختيار است به خوبى مى توان دريافت كه هشام از طرفداران لزوم عصمت امام است، نه كسى كه آن را مطرح و پايه‌ريزى كرده باشد.
ثانياً: به دليل نوپايى دانش كلام در آن دوره، گسترده نبودن مسائل آن و وجود متكلمان انگشت‌شمار، طرح مسائل كلامى و اعتقادى بر پايه منابع اوليه (كتاب و سنت) مى توانست انديشمندان آن دوره را نظريه‌پردازانى معرفى كند كه در صدد ارائه ديدگاه علمى خويش اند.
ثالثاً: كسانى كه هشام بن حكم را نقطه آغازين انديشه عصمت
مطرح مى كنند، به غير از دو روايت از هشام، مدركى در منابع معتبر براى اثبات اين ادعا در اختيار ندارند. با دقت در اين دو