220عمق نظر و بينش محمّد (ص) در تصميمگيريها گهگاه تمامى صحابه را به تحيّر وامىداشت. نخستين پيمان ديپلوماتيكى كه وى با نمايندگان مكّه امضاء كرد، براى برخى از صحابه، موجبات دهشت و شگفتى را فراهم آورد، آنچنان كه آنان، از امضاى اين پيمان، تقريباً احساس عار و ننگ مىكردند؟!
واقعه چنين بود كه نمايندگانى از مكّه براى امضاى پيمانى با پيامبر(ص)، نزد او آمده بودند. مفاد اين پيمان آن بود كه بعد از اين هركس از مردم مكّه، از آن شهر بگريزد و به جمع ياران پيامبر(ص) بپيوندد، بايد تسليم مكّيان شود، زيرا در آن هنگام بسيارى از مؤمنان مستضعف مكّه از فرط ظلم و ستم قريش متوارى شده به پيامبر(ص) مىپيوستند تا در سايۀ امنيّت « مدينۀ الانصار » زندگى كنند... پيامبر(ص) بىدرنگ اين قرار داد را، بدون آنكه عطف بماسبق شود، امضاء نمود و آن را به اجرا گذارد! چنين تصوّر مىشد كه از نظر ديپلماسى، پيروزى از آن مكّيان شده است و مسلمين از بابت انعقاد چنين پيمانى خشمگين بودند، در حالى كه مكّيان امضاى اين پيمان را رسوايى بزرگى براى مسلمانان تلقّى مىكردند،در همان لحظهاى كه نمايندگان در حال مبادله متون پيمان نامهها بودند، مردى كه از مكّه گريخته بود به اردوگاه مسلمانان پناه آورد. نمايندگان مكّه، فوراً از پيامبر(ص) درخواست كردند تا آن مرد را با آنان تحويل دهد. پيامبر(ص) نيز تسليم خواستۀ آنان شد. در حالى كه يارانش، از مشاهدۀ چنين موضعى سخت متعجّب و مبهوت بودند. پيامبر(ص) آن مرد را به مكّيان تسليم كرد ولى او در ميان راه، آنان را فريفت و فرار كرد و به مكان امنى پناه برد. در اندك زمانى، بسيارى از مسلمانان كه در مكّه تحت ستم و تعدى قريش قرار داشتند به او پيوستند. اين قانون شكنان انقلابى، در مسير حركت كاروانهاى مكّيان كمين كرده آنان را غارت مىنمودند. زمانى نگذشت كه تجارت شهر مكه دستخوش فلج و نابسامانى گشت و اين كار، مكّيان را واداشت تا با كمال سر افكندگى به پيامبر(ص) متوسّل شده تا او برخلاف شروط پذيرفته شدۀ در پيمان، مؤمنان فرارى مكّى را در اردوگاه خود پذيرا گردد. و بالاخره پيامبر(ص) بدينگونه توانست تمام امتيازات موجود در پيماننامه را كه تنها شرط ناعادلانۀ آن توسّط خود منتفعان از آن باطل اعلام گرديد، به نفع خود اختصاص دهد و بدينسان محمّد(ص) در همان حال كه در مقام « نبوّت » در راه خدا هدايت مىفرمود، در مقام « قيادت و پيشوايى » نيز به ياران خود متعالىترين دروس ديپلماسى و استراتژى جنگى را