1) . جاحظ، ابوعثمان عمر بن بحر بن محبوب كنانى (160-255)، در بصره متولّد شد و در همانجا وفات يافت، از اصمعى و ابوعبيده و ابوزيد و غيره استفاده‌ها كرد و با بسيارى از نويسندگان فارسى و سريانى آميزش داشت، وى بدصورت و ناخوش منظر ولى بسيار خوش خط و نيكو سخن بود. جاحظ رياست فرقۀ جاحظيّه از فرقه‌هاى معتزله را داشت. از آثار معروف او: الاصنام، البخلاء البيان و التبيين و المحاسن و الاضداد را مى‌توان نام برد. تأليفات وى را متجاوز از دويست جلد شمرده‌اند كه از ميان آنها تنها چند جلد به‌چاپ رسيده است. (فرهنگ معين/ ج5)./مترجم/

2) . شيخ عبدالقاهر جرجانى كه در سال 471 يا 474 در گذشته است بنا به عقيدۀ برخى نخستين كسى است كه در فنّ اعجاز كتاب نوشته است، امّا علاّمه مصطفى صادق رافعى نويسنده و پژوهشگر معاصر و صاحب كتاب «اعجاز قرآن و بلاغت محمّد(ص) » مى‌نويسد: اين عقيده برخطاست، زيرا اوّلين كسى كه در اين موضوع كتاب تأليف نمود، ابوعبدالله محمّد بن يزيد واسطى بود كه در سال 306 وفات كرده است و پس از وى ابوعيسى رمانى است كه در سال 382 در گذشته است... (رجوع شود به اعجاز قرآن و بلاغت محمّد- ترجمۀ عبدالحسين ابن الدين/ صفحۀ118)./مترجم/

3) . سورۀ مريم/ آيۀ4: گفت پروردگار من استخوانم سست شده و شعلۀ پيرى تمام سرم را فرا گرفته است. سست شدن استخوان كنايه از بى قدرت و ضعيف و ناتوان شدن است، و اينكه تنها سست شدن استخوان را ذكر كرده است بدين‌جهت مى‌باشد كه در اندام آدمى استخوان محكمترين اجزاء بدن است و بديهى است آنگاه كه استخوان سست گردد، ديگر احوال اعصاب و عروق و ساير اعضاى لطيف اندام، معلوم است. در آيۀ شريفه شعلۀ آتش «استعاره از پيرى آورده شده و تشبيه «پيرى» به شعله‌اى كه تمام سر را فرا گرفته است» و اشتعل الرأس شيباً، تشبيه و استعارۀ بسيار جالبى است، زيرا از يك سو خاصيّت شعلۀ آتش اين است كه زود گسترده مى‌شود و همۀ پيرامون خود را فرا مى‌گيرد، و از سوى ديگر شعله‌هاى آتش درخشندگى خاصّى دارد و از دور جلب توجّه مى‌كند، وانگهى هنگامى كه آتش جايى را فرا گرفت چيزى كه از آن باقى مى‌ماند همان خاكسترها است!... حضرت زكريا(ع) فراگيرى پيرى و سفيدى تمام موى سرش را به شعله ور شدن آتش و درخشندگى آن و خاكستر سفيدى را كه برجاى مى‌گذارد، تشبيه كرده است، و اين استعاره‌اى است زيبا و رسا (تفسير ابوالفتوح رازى /ج/6 صفحۀ 456- تفسير نمونه/ ج/13 صفحۀ 8) /مترجم/