181خدا، خلأ وجودى او را پر كند. گروهى از مردم معتقدند كار حكومت پس از پيامبر(ص) به انتخاب مردم واگذار شده و خليفه به يكى از راههاى زير انتخاب و تعيين مىشود:
1. اجماع مسلمانان؛
2. شوراى مهاجرين و انصار؛
3. بيعت اهل حلّ و عقد.
اما بررسى مختصر اين سه شيوه:
1. اجماع مسلمانان
نظريه اجماع مسلمين بر رهبرى يكى از مسلمانان به صورت عملى حتى براى يك بار هم تحقق نيافته است. خلافت ابوبكر، نتيجه مشاركت مردم در انتخاب او براى حكومت نبوده، بلكه تنها چهارنفر او را انتخاب كردند، يعنى عمر بن خطاب و ابوعبيده از مهاجران و بشير بن سعد و اسيد بن حُضير از انصار. بزرگان صحابه و چهرههاى شاخص، مانند امام على بن ابىطالب، مقداد، ابوذر، حذيفۀ بن يمان، ابى بن كعب، طلحه و زبير و دهها نفر ديگر از صحابه در آن مجلس حضور نداشتند. خزرجىها هم با آن كه در سقيفه حضور داشتند، از بيعت با ابوبكر امتناع كردند. 1 پس هيچ اجماعى بر خلافت ابوبكر، شكل نگرفت.
وقتى وضع تعيين ابوبكر چنين باشد، خلافت ديگران روشن است، چرا كه ابوبكر، عمر را براى جانشينى خود تعيين كرد، جماعتى از صحابه