53
معيار توحيد و شرك در عبادت
توحيد مراتبى دارد، شرك هم به شكلهاى مختلفى است. آنچه محور بحث ما در اينجاست «توحيد در عبادت» است كه در مقابلش شرك در عبادت است. براى داورى درست در مواردى كه اختلاف انديشه وجود دارد، بايد تعريفى منطقى و جامع از عبادت ارائه داد و جز با اين، نمىتوان اختلاف در آن موارد را برطرف ساخت، از اين رو بايد ضابطهاى را كه از قرآن و سنت براى پرستش به دست مىآيد بيان كرد.
از گفتۀ اهل لغت بر مىآيد كه عبادت، يعنى خضوع و كرنش. 1
اشكال اين تعريف اين است كه اگر عبادت به معناى خضوع باشد، بايد هر نوع كرنشى در برابر غير خدا ممنوع باشد، در نتيجه هر كرنشگر از دايرۀ موحّدان بيرون مىافتد، در حالى كه خداوند از خضوع فرشتگان براى آدم و كرنش فوق العادۀ يعقوب و فرزندانش در برابر يوسف خبر مىدهد و كرنش ملائكه نسبت به آدم را مىستايد و از سر پيچى ابليس از