261بر غير زمين و آنچه از زمين مى‌رويد به خاطر عذر و ضرورت بود. به نظر مى‌رسد اين رخصت پس از دو مرحلۀ ياد شده بوده، چون رسول خدا صلى الله عليه و آله به شكايت اصحاب نسبت به گرما توجهى نمى‌كرد و او و اصحابش با تحمّل گرما و رنج بر زمين سجده مى‌كردند، ليكن خداوند براى رفع حرج اجازه داد به خاطر عذر يا ضرورت بر جامه سجده كنند.
انس بن مالك گويد: هرگاه با پيامبر صلى الله عليه و آله نماز مى‌خوانديم و يكى از ما نمى‌توانست پيشانى بر زمين بگذارد، لباس خود را پهن كرده، بر آن سجده مى‌كرد.
در صحيح بخارى است: با پيامبر صلى الله عليه و آله نماز مى‌خوانديم، از شدت گرما يكى از ما كنار لباسش را زير پيشانى مى‌گذاشت، هر گاه يكى نمى‌توانست پيشانى خود را بر زمين بگذارد، لباسش را پهن مى‌كرد.
حاصل بحث
كسى كه در روايات تأمل كند، بى‌ترديد مى‌يابد كه مسألۀ سجده در نماز دو يا سه مرحله داشته است. در مرحلۀ اول، واجب بوده بر زمين سجده كنند و مسلمانان مجاز به سجده بر غير آن نبودند. در مرحلۀ دوم رخصت سجده بر روييدنى‌هاى زمين آمد.
آنچه شيعه به آن پايبند است، همان چيزى است كه در سنت نبوى بوده و سرانگشتى از آن منحرف نشده است. شايد فقيهان اين را بهتر از ديگران بدانند، چون امين رسالت و راهنماى راه شريعت‌اند و ما به اندكى تأمل فرامى‌خوانيم، تا حق ثابت شود و از بدعت‌ها پرهيز گردد.