370 حج‌گزارد تا زنده باشى كه براى بندگانم معلوم شود كه رنج هيچ نيكوكارى به درگاه ما ضايع نيست» ¹

غرض از نگارش اين سطور پايين آوردن منزلت حج نيست.چه،در روايت آمده است كه اگر كسى هم وزن كوه ابوقبيس طلا داشته باشد و در راه خدا انفاق كند جاى حج را نخواهد گرفت،همچنين در تكرار حج سفارشات مؤكّدى است و خانۀ خدا نبايد خالى بماند و شعار بلند آوازۀ حج بايد جاودانه باشد،هدف يادآورى اين نكتۀ مهم است كه يك بعدى نبايد نگريست و راه افراط و تفريط نبايد پيمود كه حج جايى دارد و خدمت به بندگان نيازمند خدا جايى و هر يك نبايد ديگرى را نفى كند و از هيچكدام نبايد غفلت ورزيد.

دعا و نيابت براى ديگران

در همين راستا و پيوند عاطفى با ديگر مسلمانان،بر زائر است همانگونه كه در روايت تأكيد شده،دعاهاى خود را تعميم دهد و مؤمنان را دعا كند و در اعمال مستحبى چون طواف،عمرۀ مفرده و حج مستحبى،براى ديگران نيابت كند.چه اين كار نه تنها از ثواب عمل وى نمى‌كاهد بلكه سبب آن مى‌شود كه عملش مقبول و دعايش مستجاب گردد.

امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «اگر هزار نفر را در حج خود شريك سازى براى هر يك از آنها يك حج خواهد بود،بدون آنكه از حج تو چيزى كسر شود»؛

(لَوْ أَشْرَكْتَ أَلْفاً فِي حَجَّتِكَ لَكَانَ لِكُلِّ وَاحِدٍ حَجَّةٌ مِنْ غَيْرِ أَنْ تَنْقُصَ حَجَّتُكَ شَيْئاً). ²

على‌بن ابراهيم از پدرش (ابراهيم بن هاشم) نقل مى‌كند كه عبداللّٰه جندب را در موقف (عرفات) ديدم،حالتى بهتر از حالت او نديده بودم.دست‌ها به آسمان برداشته