112موحدان و خداپرستان عالم و تذكار هويّت مستقل و پر افتخار اسلامى است.
12-همزمان با اين تجمّع،تهذيب و تزكيۀ نفوس و تكامل اخلاقى افراد نيز لحاظ شده و اين خود نقطۀ تحوّلى است در راه اصلاحات اجتماعى از طريق تزكيۀ نفوس و تربيت اخلاقى انسان‌ها،كه بدون آن جامعۀ صالحى وجود نخواهد داشت.
13-منحصر بودن اجتماع به مسلمانان و منع از ورود كفار و مشركين به مكان‌هاى مقدس،نشانۀ نگرش اسلام در اين مناسك به حفظ روحيۀ استقلال طلبانۀ مسلمين و رهايى از وابستگى به بيگانگان و دنباله‌روى از دشمنان اسلام است.
14-روح حاكم بر اين اجتماع،از مرز زمان و مكان فراتر رفته و رسالتداران توحيد را؛از آدم تا خاتم و امت‌هاى موحد در گذشته و حال و آينده را در بر مى‌گيرد و آثارى كه بر اين پيوندهاى تاريخى مترتّب است،از مسائل مهمى است كه نبايد از ديد تحليل‌گران پوشيده بماند. 1
توحيد،بنياد وحدت
مطلب شايان توجه در اينجا ارزيابى بنيادهاى وحدت اجتماعى در حج و مقايسۀ آن با ساير اجتماعات است كه از اين نقطه‌نظر،برترى مخصوص به خود را دارد.
پابرجاترين اصل در روابط اجتماعى اسلام،عقيده به توحيد و يگانگى خداوند است.تسليم در برابر معبود واحد،تنها رشتۀ پيوندى است كه مى‌تواند آحاد بشرى را در بر گيرد.
قرآن كريم با اشاره به اين حقيقت و تأكيد بر اين مطلب كه ساختار امت واحده جز در پرتو توحيد معبود،ميسر نيست مى‌فرمايد:
وَ إِنَّ هٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وٰاحِدَةً وَ أَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ. 2