87 عَذٰابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذٰابُ الْحَرِيقِ ¹؛«آنان كه مردان و زنان مؤمن را به آتش فتنه و عذاب سوختند بر آنها عذاب جهنّم و آتش سوزان دوزخ مهيّاست.»در اين آيه نيز به كسانى كه توبه نكنند وعدۀ عذاب داده شده است.بديهى است وقتى حفظ جان از هلاكت و عذاب جاودانى واجب است.پس توبه كردن نيز واجب خواهد بود.

شرايط توبه

توبه،مائدۀ آسمانى است كه نعمتهاى بى‌كران الهى بر آن گسترده است.خداوند به سبب توبه گناهان بى‌شمارى از گناهكاران مى‌بخشد و به ديدۀ اغماض به آنها مى‌نگرد.

بخشش گناهان و معصيت‌هاى گناهكاران،نه تنها در آخرت عذاب الهى را برمى‌دارد بلكه در دنيا سبب نجات مى‌شود.پس توبه درجه‌اى از درجات بالاى دين‌دارى و خداترسى است.بديهى است عملى كه در دنيا و آخرت انسان اين همه نفوذ معنوى دارد، بايسته است كه شرايط ويژه‌اى داشته باشد.توبه يك كلمه يا چند جملۀ استغاثه نيست كه فقط به زبان آورده شود.چه بسيارند كسانى كه لفظ توبه ورد زبان آنهاست،امّا در سلك مجرمين و بيگانگان از پروردگار هستند.كسانى هستند كه بر زبانشان لفظ مُطهَّر توبه است،اما قلبشان را لايه‌اى ضخيم از سياهى گناه و معصيت پوشانده است.

زائر خانۀ خدا بايد شرايط و اسبابى را فراهم آورد تا توبه‌اش واقعى شود.بايد همۀ بدهكاريهاى دنيايى‌اش را بپردازد و حقوقى الهى و حقوق مردم كه بر عهده اوست همه را تسويه كند آنگاه با رويى باز به زيارت خانۀ خدا برود.بايد هر ستمى كه كرده،جبران نمايد.حساب وكتاب خود را باخدا وخلق خدا صاف‌كند آنگاه«الهى أتوب اليك»بگويد.

حضرت امام خمينى قدس سره در اين‌باره مى‌فرمايند:

«اگر در حديث ديدى يا شنيدى كه حق تعالى بر اين امت تفضل فرموده و توبۀ آنان را تا قبل از وقت معاينۀ آثار مرگ يا خود آن،قبول مى‌فرمايد، صحيح است،ولى هيهات كه در آن وقت توبه از انسان متمشّى شود.مگر توبه لفظ است؟ قيام به امر توبه زحمت دارد.برگشت و عزم برگشت نكردن،