86بالغ و عاقل باشد و كسى او را بر انجام معصيت مجبور نكرده باشد،از نظر شرع مقدس گناهكار است.اولين تكليفى كه بر عهده هر گناهكارى است توبه مى‌باشد اما آيا توبه واجب است؟ آيا بر گناهكار است فوراً توبه نمايد؟ توبه به دو دليل واجب است.يكى دليل شرعى و ديگرى دليل عقلى.

اما دليل عقلى:همه عقلا و خردمندان جهان به اين نكته توافق دارند كه اگر كسى خطا كرد بر او واجب است كه ترك خطا نمايد.اگر كسى خطايى مرتكب شد اما در صدد جبران خطاى خود برنيايد همۀ عقلا او را فردى كم عقل و نادان مى‌شمرند.گنهكارى كه در توبه مسامحه كند و به وقت ديگرى تأخير اندازد،خود را بين دو خطر بزرگ قرار داده است كه اگر از يكى سالم بماند به ديگرى مبتلا خواهد شد.» ¹

لزوم توبه در قرآن

قرآن كريم در موارد زيادى با صيغۀ امر فرمان به توبه كردن مى‌دهد.چنانكه مى‌فرمايد: وَ تُوبُوا إِلَى اللّٰهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ؛ ²«اى اهل ايمان همه به درگاه خدا توبه كنيد باشد كه رستگار شويد.»خداوند اين بشارت را پس از هشدار به آدميان (در اينكه پاكدامن و عفيف باشند و به حلال و حرام توجه نمايند) مى‌دهد.خطاب پرورگار در اين آيه شامل جميع مؤمنان مى‌شود؛يعنى اگر يكى از مؤمنان گناهى مرتكب شد لازم است توبه نمايد.

در آيۀ ديگر مى‌فرمايد: يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللّٰهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسىٰ رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئٰاتِكُمْ وَ يُدْخِلَكُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ ³؛«الا اى مؤمنان به درگاه خدا توبه نصوح (خالص و بادوام) كنيد كه خدا گناهانتان را محو گرداند و شما را در باغهاى بهشتى كه زير درختانش نهرها جاريست داخل كند.»

در آيۀ ديگرى مى‌فرمايد: إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ