84ملا محسن فيض كاشانى در تعريف توبه آورده است:«توبه عبارتست از برهنه ساختن قلب از گناه،بعضى آن را چنين تعريف كرده‌اند كه توبه ترك گناهى است كه قبلاً از انسان سر زده است.» ¹

حضرت امام خمينى رحمه الله در كتاب چهل حديث خود در معناى توبه چنين نوشته است:«بدان كه توبه يكى از منازل مهمّۀ مشكله است و آن عبارت است از رجوع از طبيعت به سوى روحانيّت نفس بعد از آنكه به واسطه معاصى و كدورت نافرمانى نورانيّت فطرت و روحانيّت محجوب به ظلمت شده» ²پس توبه در واقع انقلابى عليه خويشتن است.توبه نگاهى دوباره و بيعتى ديگر با پروردگار خويش است.توبه را مى‌توان زيباترين و خالصانه‌ترين كرنش‌ها دانست.توبه تولّد مجدّد معنويت و روحانيت انسان است.به قول خواجه عبداللّٰه انصارى:«توبه نشان راه است و سالار بار و كليد گنج و شفيع وصال و سر همه شادى و مايۀ آزادى...توبه آن است كه از همه موجودات دل برگيرى،روى در حق آرى». ³

توبه معراج آدمى است.نشان عروج انسان و راز بندگى و دل به حق دادن است.

راهى است كه سرمنزلش وصال محبوب و فانى شدن در ذات اوست.

وجوب توبه

از نكته‌هاى مهمى كه علماى اخلاق بدان توجه ويژه دارند،وجوب توبه است از معصيت وتوبه و معصيت قرين هم هستند.شكى نيست كه انسانها معصوم نيستند.جاذبه‌هاى گناه كسان زيادى را هميشه و برخى ديگر را گاهگاهى به دام خود مى‌كشد.آنگاه كه خداوند آدم را آفريد و شيطان را از درگاه ربوبى‌اش راند،اين موجود رانده شده،قسم ياد كرد كه همۀ بندگان خدا را گمراه مى‌كند و خداوند در رحمت توبه را بر بندگانش گشود.