670اين زائر پا به سن گذاشته دستور جالبى به اقوام و به خصوص فرزندان خود داده است:
قبل از آنكه به حج بيايم و همين چند روز پيش كه با خانه تماس داشتم گفتم حق نداريد از اين بازيها دربياوريد. فقط يك گوسفند قربانى مىكنيد كه گوشت آن را هم خودم مىدانم به چه كسانى بدهم، همين. حاجيه خانم هم موافق حرف من است.
بچهها اول قبول نمىكردند و مىگفتند سرشكسته مىشويم ولى بعداً قبول كردند.
مهم اين است كه آدم پيش خدا شرمنده نباشد. اگر قرار است پولى براى گاو و شتر و چند گوسفند داده شود آن را مىدهم به مستمندان. آن چيزى كه مرا به حج آورده پولم نبوده است. من سعى كردهام اگر سه چهار لقمه توى دهان خودم مىگذارم يكى را هم پيدا كنم كه يكى دو لقمه به او بدهم. اين است كه براى آدم مىماند. اگر هم حج آمدهام به سبب دعاى همين آدمها بوده است.
در محوطه بدون سقف مسجد النبى زائرى تازه قرآن را از رحل خارج كرده و مشغول قرار دادن آن در قفسه مخصوص است. او هم جايى را براى وليمه انتخاب و ميهمانانش را هم دعوت كرده است. او 400 مهمان دارد كه به گفته خودش نمىتواند حتى از يك نفرش هم چشم پوشى كند: «زشت بود اگر يك كدام از اينها را از قلم مىانداختم. به هر حال يك بار كه مىآييم حج بهتر است براى خودمان ناراضى نتراشيم.» وقتى مىگوييم: مىشد مختصر گرفت با قيافه حق به جانبى مىگويد:
از اين مختصرتر ديگر نمىشد. بعضى از حاجيها شايد 700 - 600 مهمان هم بيشتر دعوت كردهاند. اين را بايد به آنها گفت. ببينيد من قبول دارم كه بايد همه چيز را فشرده كرد. من كه خوشم نمىآيد پول اضافه خرج كنم ولى بعضى از رسوم، دست من را مىبندد و متعهدم مىكند كه كارى انجام دهم و هزينهاى كنم كه شايد چندان راغب به آن نيستم.
باز هم آداب و رسوم، باز هم بعضى از سنتها، باز هم عادتهايى كه دست و پا را مىبندند. در تمام اين گزارشها به اين موانع برخورد كردهايم. تا كى بايد با اين رسوم بعضاً غلط مدارا كنيم؟
چه زمانى رسوم درست جانشين اين عادات مىشوند؟ يكى از زائران پاسخ ما را به خوبى مىدهد: