1) . شهيد مظلوم دكتر بهشتى در كتاب حج در قرآن به مناسبتى مى‌گويد: «اگر ما امروز از حج كم بهره‌بردارى مى‌كنيم، بايد براى بهره‌بردارى صحيح از آن فكر كنيم... و اين مراسم را به گونه‌اى برگزار نماييم كه به راستى باشكوه باشد و نه خداى ناكرده مايه سرشكستگى. در يكى از فيلمهايى كه به عنوان خبر در (تلويزيون) آلمان، از مراسم حج نشان مى‌دادند بعضى از قسمتهاى اين گزارش مصوّر آن طور كه انسان دلش مى‌خواست غرورانگيز بود. سال بعد كه من خودم به حج مشرف شدم، ديدم اين فيلمبردار را يا اجازه نداده‌اند، يا لااقل آنقدر خبيث نبوده است كه انگشت روى جاهاى حساس بگذارد. براى اينكه ديدم در موقع طواف كه بايد خودش يكى از نمايشهاى جالب از حركت منظم مردم با ايمان، به گرد يك محور باشد با كمال تأسف به علت جهالت عده‌اى از مردم، اين خاصيت ارزنده‌اش را از دست داده است. در طواف همين قدر كه طواف كننده ما در برابر حجرالاسود مى‌رسد، از دو طرف نظم به هم مى‌خورد، يكى از طرف كسانى كه بدون آگاهى و توجه و بدون رعايت نظم لازم مى‌خواهند بيايند و طواف را شروع كنند كه خود را بى جهت به جمعيت مى‌زنند؛ و يكى هم از طرف كسانى كه در مقابل حجرالاسود كه مى‌رسند به سمت آن مى‌روند براى اينكه حتماً به آن دست بزنند يا آن را ببوسند (استلام و تقبيل)، حال بايد ديد اين مسأله در عصر ائمه ما چگونه مطرح شده و امام در اين باره چگونه دستور داده است؟ راوى مى‌گويد از امام صادق عليه السلام پرسيدم: آيا در موقع طواف، ما «استلام حجر» بكنيم؟ براى تيمن و تبرك دست به سنگ بكشيم؟ فرمود: اما من كه نمى‌كنم؟ عرض مى‌كند: مگر نه اين است كه از پيغمبر صلى الله عليه و آله روايت شده است كه آن حضرت در موقع حج دست به سنگ مى‌كشيد و آن را مى‌بوسيد؟ فرمود: بله (ولى) براى او جا باز مى‌كردند و نظم به هم نمى‌خورد، تا مى‌آمد فوراً مى‌توانست بدون اينكه نظم را به هم بزند اين كار مستحب مؤكد را انجام بدهد، ولى براى من كه امام صادق هستم اين (امر) ميسر نيست. بنابراين من از «استلام حجر» صرفنظر مى‌كنم كه وضع آبرومند طواف را متزلزل نكنم. حال به شيعه امام صادق عليه السلام بايد گفت كه آيا در موقع تشرف به حج به اين توصيه و عمل مؤكد پيشواى عظيم الشأن و امام بزرگوارت توجه و عمل مى‌كنى؟ يا تو نيز آنجا كه مى‌روى مثل غير شيعه (چون اتفاقاً اين كار را بيشتر غير شيعه مى‌كنند) هجوم مى‌برى، صف را مى‌شكنى و طواف مردم را از بين مى‌برى براى اينكه دستت به سنگ برسد يا سنگ را ببوسى و بعد هم به اين اكتفا نمى‌كنى، بلكه قدرى آن طرف‌تر مى‌خواهى خودت را به طرف در كعبه بيفكنى تا درب را هم ببوسى، بعد هم آن شرطه - البته آن دفعه كه من ديدم - با آن پارچه بلندى كه دستش گرفته و سرش را گره زده و بر سر تو بزند كه: برو پايين. او چرا مى‌زند؟ او نه به خاطر اين كه روى مخالفت مذهبى اين كار را مى‌كند؛ براى اينكه از نظر مذهبى براى آنها، اين كار عيبى ندارد. ولى بيشتر اين اقدام، از اين نظر است كه اگر آنجا اين امكان را به اشخاص بدهند كه خودشان را از آن پله‌ها، براى بوسيدن در بالا بكشند، بايد در هر سفر و موسم حجى، گزارشى مربوط به تلفات عده‌اى در زير دست و پاى اين بوسندگان درب را در جرايد مختلف دنيا بخوانيم و تأسف بخوريم. براى جلوگيرى از اينكه كسى زير دست و پاى اين در بوسها له نشود، آن شُرطه با آن چيزى كه دستش هست مى‌زند كه مردم را از بوسيدن دور كند. من آنجا ديدم كه اگر اين فيلمبردار موفق شده بود صحنه‌اى از اين منظره را از حج در اخبار منعكس بنمايد، چقدر مايه شرمسارى بود؟ اين امر ناشى از جهل و نادانى و تربيت نكردن قبلى مردمى است كه به اين سفر مقدس مى‌روند. بدون شك يكى از واجبات اجتماعى ما اين است كه هر وقت عازم حج شديم يا كسى را عازم حج ديديم حتما او را نسبت به اين مطالب حساس، راهنمايى كنيم و لااقل به اندازه يك نفر از اين منظره‌هاى نامطلوب بكاهيم. اگر بتوانيم اجتماعى بودن حج را آن طور كه هست زنده و آبرومند نگه داريم بسيار جالب است».