288تقسيم شدهاند. در داخل كاروان هم تعدادى زن و تعدادى مرد با دامنههاى آمارى گوناگون حضور دارند كه به دلايل خاص بايد جداگانه عازم مشاعر شوند. از سويى با اتوبوسهايى به ظرفيتها و كيفيتهاى متنوع مواجه هستيم كه از خواستهها و تمايلات ماهم تبعيت نمىكنند و با سنديكاى خوادشان سر و كار دارند. از سوى ديگر مردان با اتوبوسهاى روباز (مكشوف) و زنان در اتوبوسهاى رو بسته (مغطى) انتقال مىيابند.
مسأله جابجايى تعداد بسيارى از اين اتوبوسها از يك پاركينگ بزرگ در خارج از شهر مكه درست در زمان اوج ازدحام حج هم يكى از معضلات اين ايام به شمار مىآيد.
موضوع نحوه تحويل اتوبوس جايگزين، به كاروانهايى كه اتوبوس آنها خراب يا در عرفات مفقود شده يا مدير نمىتواند در منى و عرفات به آن دسترسى پيدا كند نيز مزيد بر علت است و از موضوعات مورد توجه در مناقشات و مذاكرات ميان مسؤولان ايرانى و سعودى است.
تسويه حساب با «نقابه» در مكه نيز در شمار وظايف مسؤولان حمل و نقل مكه قلمداد مىشود. همان طور كه گفتيم انحصار سيستم حمل و نقل اعم از بين شهرى و مشاعر، به نقابه (سنديكا) به اضافه پراكندگى و تعدد شركتهاى تحت پوشش آن از عوامل محدوديت آفرين است كه شرايط خود را بر كشورها تحميل مىكند و دامنه و قدرت تصميمگيرى را كند مىسازد. بدين ترتيب ايجاد رقابت بين شركتهاى متعدد سعودى براى بهرهگيرى از امكانات بهتر و گستردهتر، تقريباً منتفى است.
از اين رو، زائران بايد به محدوديت مدير كاروان خود در انتخاب اتوبوس براى گروه خود توجه كند؛ همچنان كه نمايندگان سازمان حج در گزينش اتوبوسهايى با كيفيت مناسب براى كاروان خاص دخالتى ندارد.
نكته ديگر اينكه ازدحام، انبوه انسانها و وسايل نقليه و نيز توقف اتوبوسها بر اثر خرابى، از امورى است كه حوصله و صبر و سعه صدر حجاج را مىطلبد. البته مديران كاروانها از تجربه كافى برخوردارند و آموزشهاى لازم را فراگرفتهاند و با تجربيات يكديگر آشنا شدهاند كه براى زائران بسيار ارزشمند است.