483هنگامى كه از دفن او فارغ شدند، مالك اشتر در كنار قبر او بپا ايستاد و چنين گفت:

پروردگارا! اين ابو ذر، يار پيامبر صلى الله عليه و آله است كه عمرى تو را پرستش كرد و در راه تو با مشركان جهاد نمود و هرگز در پيروى از آئين حق، تغيير روش و مسير نداد. لكن چون با زبان و قلب خود به مبارزه با فساد و منكر پرداخت، مورد جفا و ستم و محروميت و تحقير واقع شد و تبعيد گرديد و سرانجام در سرزمين غربت، تنها جان سپرد.

ارتش اسلام در سرزمين تبوك

سپاه توحيد در آغاز ماه شعبان سال نهم هجرت، به سرزمين تبوك گام نهاد. اما اثرى از اجتماع و سپاه روم نديد. گويا سران روم، از افزونى سپاه اسلام و شهامت و فداكارى كم‌نظير آنان، كه نمونۀ كوچك آن را در نبرد «موته»، از نزديك مشاهده كرده بودند، آگاهى يافته، و صلاح ديده بودند كه سپاه خويش را به داخل كشور بازگردانند. و در عمل، خبرِ اجتماع بر ضد مسلمانان را تكذيب كرده، و چنين وانمود كنند كه هرگز فكر حمله‌اى در مغز آنان نبوده، و اين گزارش شايعه‌اى بيش نبوده است. و از اين طريق، بى‌طرفى خود را نسبت به جريانات و حوادثى كه در عربستان رخ مى‌دهد؛ ثابت كنند. ¹

در اين لحظه، پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله افسران عالى‌رتبۀ خود را گرد آورد، و روى اصل مسلم اسلامى: ...وَ شٰاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ... ²؛ پيرامون پيشروى در خاك دشمن، و يا بازگشت به مدينه، با آنان مشاوره نمود.

نتيجۀ شوراى نظامى اين شد كه سپاه اسلام بر اثر سختى‌هاى زيادى كه در طى راه تبوك ديده‌اند؛ براى تجديد قوا، به مدينه بازگردد. علاوه بر اين، مسلمانان در اين مسافرت به هدف عالى خود، كه پراكنده ساختن سپاه روم بود،