73فرازهايى كه از شخصيت معنوى و اقدام‌هاى تربيتى ائمه در سيره و تاريخ آمده كه جلوه‌هايى از همين موضوع است. فضايل وكمالات معنوى آن‌ها مقدمه تحقق تربيت معنوى جامعه بوده است.

در اينجا نگاهى به شخصيت معنوى امام على (ع) مى‌افكنيم:

خداوند، پيش از تولد به اوعنايات ويژه داشت. درخانه كعبه متولد شد. رسول خدا(ص) شخصا تربيت او را بر عهده گرفت و او از اين جهت درجايگاه ويژه قرارگرفت. سلام فرشتگان و جمادات را به پيامبر مى‌شنيد. پس از بعثت نيز درجريان وحى قرار داشت. در دوران مكى شايد هيچ روزى نبود، هيچ جريانى واقع نشد و رسول خدا(ص) به هيچ سفر تبليغى نرفت، مگر آنكه همراه پيامبر بود. اينها همه براى آن بود كه شخصيت معنوى او آن گونه رشد يابد كه خداوند خواسته است.

در دوران مدنى نيز جنگ‌ها با شمشير او به پيروزى رسيد. معجزه بزرگ پيروزى در بدر و ناكامى مشركان در جنگ احد از كشتن وى و پيامبر، شكست مشركان درخندق، پيروزى در خيبر و شكست مشركان در حنين و... به دست او بود. او در واقع تجسم معجزات الهى بود. بى جهت نيست كه برخى گفته‌اند: على معجزه پيامبر است.

شرح زندگى امام على پس ازپيامبرتا شهادت وى در محراب كوفه، انجام همين وظيفه تربيتى او در جامعه بود.

رسول خدا(ص) اين جايگاه هدايت گرى و تربيت حضرت على(ع) را به عنوان نمونه نخست از اهل بيت در احاديث بسيار و موارد مختلف معرفى كرد. حديث انذار، وصايت، اخوت، منزلت، ثقلين، طير، نجوى، بستن دَرهاى باز شده به مسجد و بازگذاشتن دَرِ خانه على، حديث برزالإيمان كله مع الكفركله درخندق، حديث پرچم در خيبر، حديث دوستى با على دليل ايمان و دشمنى با او نشانه نفاق است، مدينه را جز من و على شايسته نيست، اعلام برائت از مشركان به وسيله