266
تاكتيك‌ها
درعين حال كه درسيره سياسى امامان،اصول ثابتى مشاهده مى‌شود،شيوه برخورد، فراز و نشيب سياسى،چگونگى موضع‌گيرى‌هاگاهى متفاوت بودو درانديشه خام برخى افراد، متضاد به نظر مى‌آمد.عامل اصلى اين تفاوت ظاهرى، چند چيز بودكه يكى مربوط به مردم و ديگرى مربوط به دولت‌ها مى‌شود.
مردم
روى‌آوردن جامعه به امام معصوم به عنوان رهبرسياسى وكسى كه حكومت حق اوست و باطل دانستن حكومت‌هاى ديگر.انگيزه و هدف مردم از شركت در فعاليت‌هاى سياسى تحت رهبرى ائمه يا به اين دليل كه مى‌خواهند حكومت حق برقرار شود، يا از ظلم خسته شده اند، يابراى رسيدن به حكومت ومنافع دنيوى مى‌كوشند ويا درپى انتقام هستند.
حكومت
موضع حكومت‌ها در برابراسلام و پيامبراسلام و به طوركلى دين و رابطه دين و دولت، چگونگى اهميت دادن حاكمان به دستورهاى ظاهرى دين، پايگاه اجتماعى و مردمى آن‌ها، موضع‌گيرى آنان در برابر امامان معصوم و چگونگى برخورد با ائمه.
در مجموع شرايط فكرى،اعتقادى،اخلاقى و دينى مردم وشناخت آن‌ها از دين و امامان معصوم از يك سو و از سوى ديگر، شرايط سياسى حاكم برجامعه و چگونگى گرايش حاكمان نسبت به دين، حفظ ظاهر دين و احترام به ائمه و چگونگى رفتارآن‌ها با امامان معصوم، عوامل تعيين كننده در اختلاف ظاهرى سيره سياسى ائمه بوده است.