40 پنج. تقويت روح تعبّد و تسليم

انسان ممكن است در برابر فرمان و خواست خداوند، يكى از حالت‌هاى زيرراداشته باشد:

1. از فرمان او سر بتابد و به خواست او راضى نباشد.

2. فرمان خداوند را گردن نهد؛ ولى دل او تسليم نباشد.

3. فرمان او را كاملا اطاعت كند و در برابراو كاملا تسليم باشد.

آنچه مورد توصيه خداوند و انبياى الهى است، حالت سوم است:

وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَكاً لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلىٰ مٰا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعٰامِ فَإِلٰهُكُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ. ¹

وَ مَنْ أَحْسَنُ دِيناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلّٰهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرٰاهِيمَ حَنِيفاً وَ اتَّخَذَ اللّٰهُ إِبْرٰاهِيمَ خَلِيلاً. ²

خداوند حضرت ابراهيم را به همين ويژگى معرفى مى‌كند: ما كانَ إِبْراهِيمُ يهُودِيا وَ لا نَصْرانِيا وَ لكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ³.

و آن حضرت فرزندانش را به همين خصلت وصيت مى‌كند: وَ وَصّٰى بِهٰا إِبْرٰاهِيمُ بَنِيهِ وَ يَعْقُوبُ يٰا بَنِيَّ إِنَّ اللّٰهَ اصْطَفىٰ لَكُمُ الدِّينَ فَلاٰ تَمُوتُنَّ إِلاّٰ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ. ⁴

مناسك حج از اغاز تا انجام برنامه‌هاى كار ساز براى ارتقاى مؤمن حج‌گزار به درجه تسليم است. وادار كردن نفس به انجام امورى كه بر خلاف عادات انسان است (مانند كندن لباس ها وپوشيدن دو جامه احرام و دورى از محرمات احرام) و به جا آوردن كارهايى كه نفس انسان ازآن لذت نمى‌برد؛ بلكه چه بسا معناى ان را نمى‌داند