269درون از اين صفات شيطانى است. پس انسان همراه با «هَدْى»، بايد نفس خود را نيز بكشد و هواهاى خويش را سر ببرد تا فريب دنيا و شهوات را نخورد و از آفريدگارش مهجور نگردد. سفارش حبضرت صادق (ع) به حج‌گزاران اين است كه: «و اذبح حنجرتي الهوي والطمع عند الذّبيحة» ¹؛ «هنگام قربانى، گلوى هواى نفس و طمع را قطع كن»، حج‌گزار مى‌داند كه قربانى در منا؛ يعنى، كنار نهادن تمامى علايق مادى، آلودگى‌هاى نفسانى، تمايلات پست، خواسته‌هاى نا به‌جاى شهوانى و وسوسه‌هاى شيطانى و ... او منا را مقتل و مذبح هواهاى نفس و پليدى‌هاى درونى مى‌داند واز همان جا تصميم مى‌گيرد هر چه غير خدا است، از خود دور كند و بر شيطان برون و درون چيره گردد.

از ديدگاه عرفا، كشتن گوسفند، صورت مجسّم ذبح نفس است؛ با اين فرق كه ذبح گوسفند، ارتقا به مقام اعلانيست و انسان از ذبح نفس، به مقام «كمال انسانيت» مى‌رسد و اهليت قرب پيدا مى‌كند ...؛ چنان كه مولا احمد نراقى سفارش مى‌كند: حج گزار چون ذبح قربانى كند، يادآوردكه اين ذبح، اشاره به آن است كه به سبب حج، بر شيطان و نفس امّاره غالب گشتم و آنها را كشتم واز عذاب الهى فارغ شدم ².

چهار. شكر و سپاس از خدا، با قربانى كردن

يكى از اسرار قربانى، اين است كه حج‌گزار با قربانى كردن، شكر پرودگار را به جاى مى‌آورد و از تمامى نعمت‌ها - به خصوص توفيق