87اكنون مى‌توانيد پيش خود تصور كنيد كه اگر طبق آمار سال 1395 كه سال به سال رقم آن بالا مى‌رود، 86577 اتوبوس و وانت و سوارى بخواهد خود را به اين صحرا برساند چه خواهد شد (اين رقم در سال 1397 هجرى به 038 115 رسيد). مى‌توانيد صحراى محشر را در ذهن خود مُجسَّم كنيد. حتى اگر جمعيتِ مكه را در روز تَرْوِيَه ديده باشيد باز هم ازدحام عرفات با آن قابل مقايسه نيست.

بيش از ده اتوبان، شهر مكه را به منا و عرفات متصل مى‌كند. ساختمان بعضى از اتوبان‌ها هنوز تمام نشده ¹ با اينكه بلندگوها پى در پى مردم را به آرامش و خاموشى توصيه مى‌كنند، ازدحام جمعيت آنها را به وحشت انداخته و رفقاى مرا هم ترس فرا گرفته است؛ ترس از اينكه مبادا نتوانند به موقع، خود را به عرفات برسانند. وحشتِ ما حتى راننده را هم كه قيافۀ خندانى داشت، تحت تأثير قرار داد.

تراكم اتومبيل‌ها از يك سو و آماده نبودن راه‌ها كه به عرفات مى‌رود از سوى ديگر، حركت را كند كرده است.

ناچار راننده خواست تا پياده شويم و خودش با اتوبوس