60سيراب كردن ذهن هر يك تن آنان از احساس عظمت است. با احساس اين عظمت است كه مسلمان اگر تنها در شكاف كوهى هم زندگى كند، خود را تنها حس نمىكند. با احساس اين حقيقت است كه مسلمين در هريك از كشورهاى اسلامى، شجاعت برخورد با اردوگاه ضديت با اسلام، يعنى همين سلطهى سياسى، اقتصادى دنياى سرمايهسالارى و عوامل و ايادى آن و نيرنگ و فتنهگرى آن را مىيابند و افسون تحقير - كه اولين سلاح استعمارگران غربى در برابر ملل مورد تهاجمشان بوده و هست - در آنان نمىگيرد. با احساس اين عظمت است كه دولتهاى مسلمان با تكيه به مردم خود، از تكيه به قدرتهاى بيگانه خود را بىنياز حس مىكنند و اين فاصلهى مصيبتبار ميان ملتهاى مسلمان با دستگاههاى حاكم بر آنان پديد نمىآيد. با احساس اين وحدت و جماعت است كه نيرنگ استعمارى ديروز و امروز - يعنى احياى احساسات افراطآميز ملىگرايى - اين فاصلهى وسيع و عميق ميان ملتهاى مسلمان را پديد نمىآورد و قوميت عربى و فارسى و تركى و افريقايى و آسيايى، بهجاى آنكه رقيب و معارض هويت واحدهى اسلامى آنها باشد، بخشى از آن و حاكى از سعهى وجودى آن مىگردد؛ و به جاى آنكه هر قوميتى، وسيله و بهانهى نفى و تحقير قوميتهاى ديگر شود، وسيلهيى براى نقل و انتقال خصوصيات مثبت تاريخى و نژادى و جغرافيايى هر قوم به ساير اقوام اسلامى مىگردد.
حج با مشاهد و مناسك و شعاير خود، بايد اين روح وحدت و ملايمت و جماعت و عظمت را در مسلمانان همهى اقطار عالم زنده كند و از شعوب و قبايل مختلفه، امت واحده پديد آورد و آن امت واحده را به وادى امن عبوديت مطلق خداوند هدايت نمايد و مقدمات تحقق گفتهى خداى بزرگ را كه: إِنَّ هٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وٰاحِدَةً وَ أَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ 1 فراهم آورد.
تشكيل امت واحدهيى كه ناصيهى عبوديت بر درگاه ربوبيت و وحدانيت مىسايد، همان آرزوى بزرگ اسلام است و همان است كه در سايهى آن، نيل به همهى كمالات