223تشريع فريضهى حج و ترتيب مناسك آن، هم نشانهى عظمت است و هم آيت رحمت. با اين شناخت است كه دلها به مشاهدهى كعبهى شريف در مسجدالحرام منقلب مىشود و بيراههها به صراط مستقيم مىپيوندد و انسانها دگرگونه مىشوند.
شناخت دشمن
شناخت دشمن، محصول همهى آن شناختها و متمم و مكمّل آنهاست. بدون آن، دل و ذهن مسلمان، مخزنى بىحصار است كه از دستبرد راهزن و خائن و غارتگر، مصون نيست. در خودِ اعمال حج، رَمى جمرات، نماد دشمنشناسى و دشمنستيزى است؛ و پيامبر مكرّم اسلام صلى الله عليه و آله ، اذان برائت را در حج سر داد و آيات برائت را از حنجرهى امير مؤمنان عليه السلام در مراسم حج تلاوت فرمود. اگر جهان اسلام و امت اسلامى، روزى از وجود دشمنان جرّار فارغ گردد و چنين چيزى ممكن شود، برائت نيز بىفلسفه خواهد بود. ولى با وجود دشمنها و ستيزهگريهاى كنونى، غفلت از دشمن و بىمبالاتى به برائت، خطايى بزرگ و پُرخسارت است.
اگر آن شناختهاى پيشين به دست آيد، دشمن جهان اسلام نيز شناخته مىشود. هر پديده، يا شخص، يا حكومتى و نظامى كه مسلمانان را از هويت اسلاميشان بيگانه كند، يا به تفرّق و پراكندگى بكشاند، يا به كسب عزت و عظمت اسلامى بىاعتنا، يا از آن مأيوس سازد، كارى دشمنانه مىكند؛ و اگر خود، دشمن نيست، سرانگشت دشمن است!
ياد و نشان دشمن نبايد مورد غفلت قرار گيرد
شيطان درقرآن، تعبيرى ازنيروهاى شرآفرين و فساد آفرين و انحطاطآفرين است كه در صف مقابل انبيا قرار مىگيرد؛ وَ كَذٰلِكَ جَعَلْنٰا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيٰاطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ . 1 و در سراسر قرآن، ياد و نشان شيطان تكرار شده و در تمام طول مدت نزول وحى، از آن نام برده شده است. اين بدان معناست كه ياد و نشان دشمن، هرگز نبايد مورد