215انتظار مىشود، همانگونه كه در احاديث نيز وارد شده است. ابوحاتم رازى به سند خود از مجاهد در تفسير آيۀ شريفۀ: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نٰاضِرَةٌ* إِلىٰ رَبِّهٰا نٰاظِرَةٌ ، نقل مىكند كه فرمود: «يعنى ديدگان بابشاشت و خوشرويى منتظر ثوابند». و همين تفسير از ابنعباس نيز نقل شده است... آنگاه قاضى عبدالجبار مىگويد: با اين روايات صحّت گفتار ما ثابت مىشود كه مراد به نظر در آيه «انتظار» است». 1
2 - آيات فراوانى دلالت دارد بر اينكه مؤمنين به لقاء پروردگار نائل مىشوند، و معلوم است كه لقاء مستلزم رؤيت است. خداوند متعال مىفرمايد: فَمَنْ كٰانَ يَرْجُوا لِقٰاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صٰالِحاً وَ لاٰ يُشْرِكْ بِعِبٰادَةِ رَبِّهِ أَحَداً، 2 «هركس به لقاى «رحمت» او اميدوار است بايد نيكوكار شود و هرگز در پرستش خدا احدى را با او شريك نگرداند.»
جواب:
خداوند متعال در رابطۀ با منافقين نيز از كلمۀ «لقاء اللّٰه» استفاده كرده است آنجا كه مىفرمايد: فَأَعْقَبَهُمْ نِفٰاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ 3 در نتيجۀ اين تكذيب، خدا هم دل آنها را ظلمتكدۀ نفاق گردانيد تا روزى كه به كيفر بخل و اعمال زشتشان برسند. و مىدانيم كه هرگز منافقين خداوند را نخواهند ديد. پس در اين آيه لقاء به معناى لقاى مرگ و حساب و انواع عذاب آمده است. قاضى عبدالجبار معتزلى مىگويد: «هرگز لقاء به معناى رؤيت نيست، ولذا يكى از آن دو به جاى ديگر استعمال نمىشود. شخص كور صحيح است كه بگويد: به ملاقات فلان شخص رفتم، ولى صحيح نيست كه بگويد: فلان شخص را ديدم... پس لقاء در آيه را بايد حمل بر معنايى كرد كه با حكم عقل سازگارى داشته باشد...». 4