40ازدواج با هاجر و تولد اسماعيل پيدا كرد، به دستور خداوند همراه هاجر و فرزندش، به مكه آمد و آن مادر و فرزند را در اين سرزمين تنها گذاشت و بازگشت. پس از آنكه با لطف خداوند چاه زمزم پديد آمد و اسماعيل(ع) و مادر وى هاجر اميد زندگى يافتند، همانجا، در كنار ساكنانى كه در اطراف بودند و با پديد آمدن آب به اين سوى آمدند، به زندگى خود ادامه دادند. در واقع، همه ماجرا، تقدير بود كه مىبايست به احياى دين ابراهيمى در اين سرزمين بينجامد. وقتى اسماعيل(ع) سى ساله شد، ابراهيم(ع) بار ديگر به مكه آمد. در اين زمان، آنها با كمك يكديگر خانه كعبه را تجديد بنا كردند.
به دنبال ساخته شدن خانه خدا، عربهاى قبيله جُرْهُم كه در آن نواحى زندگى مىكردند و اسماعيل از ميان آنان همسرى اختيار كرده بود، به توحيد و خدا پرستى گرويدند و پس از آن، مراسم حج هر ساله برگزار مىشد. به مرور اين فرهنگ ميان ساير اعراب جزيرة العرب نيز گسترش يافت.
با نگاهى به داستان آمدن هاجر و اسماعيل(ع) بدين ديار و آنچه كه درباره ابراهيم(ع) و پسرش و مسأله قربانى كردن او بيان شد و نيز مطالبى كه درباره هاجر در پيمودن مسير ميان صفا و مروه براى جستجوى آب نقل كردهاند، درمىيابيم كه بيشتر سنّتهاى مربوط به حج، برگرفته از همين وقايع است؛ يعنى وقايع زندگى انسانهاى پاك و موحّد، كه يادگار دينِ حنيف بودند سرمشقى براى ديگر انسانهاى موحّد شده و به عنوان شعائر خداوند باقى مانده است.
حج، احياى شعائر الهى و پاسدارى از دين توحيدى است.
حج صورت مناسكى و نهادين يك خاندان برجسته موحّد است كه پدر اين خانواده ابراهيم(ع) است؛ شخصى كه در دوره شناخته شده تاريخ پدر اديان توحيدى است. دو فرزند وى اسماعيل و اسحاق(ع)، سر منشأ اقوام موحّد در شاخه بنى اسرائيلى