21سرزمينهاى سواحل جنوبى خليج فارس از دير زمان سرزمينهايى با ساكنانى از قبايل عرب ومهاجران ايرانى بوده و در بسيارى از ادوار تاريخى زير سلطه مستقيم ايران قرار داشته است. عمان، و بحرين به معناى كهن آن شامل بيشتر مناطق ساحلى تا نزديكى بصره، به طور معمول از راهى به نام لحسا عازم حج مىشدند. اين مسير از احساء به سمت بخش مركزى جزيرة العرب يعنى بريده و حائل رفته و از آنجا به سمت مكه مىرفت. اين راه طولانى و بسيار خطرناك است. در اين اواخر مسافران اين راه از رياض هم مىگذشتند. شمارى از مردم اين نواحى از سواحل اقيانوس هند به سمت حضرموت رفته از آنجا عازم يمن شده و با كاروان يمنيان از سواحل درياى سرخ عازم مكه مىشدند.
7. حجاج استانبول
با گشوده شدن استانبول در نيمه قرن نهم هجرى به روى اسلام و استقرار مركزيت دولت عثمانى در آنجا، از اين شهر نيز كاروان بزرگى به سمت حجاز حركت مىكرد. نيمه دوم اين راه همان راه شام بود، اما اين كاروان بزرگى بود كه جمعيت فراوان تركان و حمايت دولت عثمانى پشت سر آنان بود. كاروان مزبور حركت خود را به صورت منظم از استانبول آغاز كرده به سمت قونيه مىآمد. سپس از آنجا به سمت شهرهاى ساحلى درياى مديترانه آمده و در راه جنوب خود عازم شام مىشد. در آنجا جمعيت كثيرى از مردم شامات نيز اجتماع كرده و همگى تحت عنوان محمل شام به حرمين مىآمدند. راه مزبور تا سال 1281 راه زمينى بود، اما از سال ياد شده، كاروان حج عثمانى از دريا (مسير استانبول به درياى مديترانه و از آنجا از طريق كانال سوئز به درياى سرخ و رفتن به بندر جدّه) حركت كرده و تا جده مىآمد. در اين دوره به تدريج راه خشكى كه از ميان آسياى صغير مىگذشت