20مسيرى كه حجاج مغربى و افريقى انتخاب مىكردند يكبار مسير دريايى از سمت صُقليّه و سيسيل و رسيدن به اسكندريه و از آنجا از راه زمينى بود. و بار ديگر از راه خشكى مسيرى را در شمال قاره سياه طى كرده و عازم قاهره مىشدند. هر بار به دليل مشكلات سياسى ممكن بود راههاى طولانىترى را هم انتخاب كنند. مغربىها به رغم دورى راه نفوذى بس فراوان در مكه داشتند و شمار زيادى از آنان در مدينه ساكن شده بودند. در يك مقطع تاريخى بيشتر خواجگان حرم نبوى، از مغربىها بودند.
5. راه يمن
كه فراوان هم بودند، به عراق و شام منتقل شدند. اين منطقه هميشه علاقهمند به اسلام بوده و شمار فراوانى از آنان براى كار و عبادت به مكه آمده در آنجا ماندگار مىشدند. يمن در امر حج تأثير خاص خود را داشت و در ادوارى بر مكه تسلط هم داشت.
حجاج يمن دو راه براى رسيدن به مكه داشتند: يكى راه داخلى و ديگرى راه ساحلى درياى سرخ. راه ساحلى از صنعاء تا مكه شامل 21 منزل بود. اما راه داخلى از صنعاء به صعده مىآمد و با گذر از راههاى كوهستانى و گذر از عسير و جرش و بيشه و تباله و تربه به قرن المنازل مىرسيد.
آنان در مواردى از راه سومى كه راه دريايى بود نيز استفاده كرده از يمن نيز كه از نخستين مناطقى بود كه مردمانش به اسلام گرويدند و قبايل ساكن در سواحل يمن سوار بر كشتى شده در جده يا ينبع پياده شده و به مكه يا مدينه مىآمدند.
6. راه لَحْسا يا عمان