89
خلاصه
انسان استغاثه كننده، زمانى كافر مىشود كه اعتقاد داشته باشد خلق و ايجاد امور به دست غير خداوند است. تفاوت گذاردن ميان زنده و مرده در توسل و استغاثهجويى نيز بىمعناست. اگر كسى در اين امر بر اين باور باشد كه ايجاد و خلق به دست غير خداست، كافر شده است 1؛ اما اگر به اكتسابى بودن عمل ولى يا پيامبر خدا باور داشته باشد، كافر نشده است.
درباره مردگان نيز مىگوييم آنان مانند انسانهاى زنده هستند و توان انجام كارهايى را دارند. اعتقاد داريم كه انسانهاى مرده نيز مانند زندهها اكتساب كنندهاند؛ نه اينكه مانند خداوندگار، خالق و آفريننده امور باشند؛ زيرا وقتى باور داريم انسانهاى زنده از جهت كسب - نه خلق - انجامدهنده كارهايى هستند، معقول نيست كه براى مردگان، توانى بيش از اين تصور كنيم. اگر اشتباهى در مسئله باشد، اين اشتباه مربوط به اعتقاد به كسب و باور به سببى بودن كارهاى غير خداست؛ زيرا گفتيم بالاترين جايگاهى كه مىتوان براى بنده خدا در نظر گرفت، كاسب بودن و مسبب بودن در امور است، نه آفريننده امور؛ وگرنه از دايره ايمان خارج مىشويم. اشتباه در مسئله نيز كفر يا شرك نيست؛ [بلكه اشتباهى است كه بايد آن را اصلاح كرد].
ما همچنان تكرار مىكنيم كه شايسته نيست انسان براى مردگان، مقامى بالاتر از آن قائل شود. در نتيجه، افعال مردهها نيز مانند