48تعبد با مراجعه به آيات و روايات و آثارى كه در مورد عبادات ذكر شده است صورت مىگيرد؛ مثلاً نماز از فحشا و منكر جلوگيرى مىكند و چنين اثرى بر آن مترتب مىشود. و يا از طريق تعقل و تحليل عقلى و يا تجزيه و تحليل عقلى مىتوانيم به اسرار پى ببريم؛ مثلاً بدون اين كه به تجربه كارى داشته باشيم، مىگوييم چون نماز نيازمند رعايت يك سرى احكام مانند طهارت و عدم غصب است، خود نماز باعث مىشود كه شخص با وظايف دينى آشنا شود. التزام او به نماز باعث مىشود كه از امورى دورى كند تا بتواند شرط نماز را رعايت كند كه اين يك تحليل عقلى است. ولى در مورد تجزيه و تحليل عقلى مىتوان اين گونه استنباط كرد كه در يك جامعه كه افراد آن نماز مىخوانند، ارتكاب به جرائم كمتر است كه اين مورد از طريق تجزيه و تحليل عقلى به دست مىآيد. راه ديگرِ پى بردن به اسرار و حكمت عبادات، كشف و شهود است كه بعضى افراد با چشم دل اثر اين عبادات را مىبينند؛ مثلاً نورانيتى كه در وضو وجود دارد و كسى كه داراى كشف و شهود است با چشم دل مىبيند كه اعضا و جوارح در اثر وضو گرفتن نورانى مىشوند.
و اما درخصوص حج، مجموعهاى از اعمال وجود دارد كه هم آثار اجتماعى دارد و هم فردى؛ مانند اين كه خداوند در يك زمان و مكان خاصى همه مسلمانان را دعوت مىكند تا در همايش حج شركت كنند كه آثار خاص بر آن مترتب است و اگر درست از آن استفاده شود بسيارى از مشكلات جهان اسلام حل مىشود.