74
3-8. اشكالات بر دلالت روايت
مهمترين اشكالاتى كه ممكن است بر «دلالت» روايت وارد شود، عبارتند از:
1. روايت محمد بن مسلم، مىفرمايد: «كان الناس على عهد رسول الله (ص) - ص - يطوفون بالبيت و المقام و أنتم اليوم تطوفون ما بين المقام و بين البيت» ... و ظاهرش اين است كه مقام ابراهيم(ع) در گذشته جلوتر از جاى كنونى بوده، و بر حسب بعضى روايات چسبيده به خانه بوده و عمر به جايگاه كنونى آورد، و اين مخالف آيه نماز طواف است كه خداوند متعال فرموده: «وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقٰامِ إِبْرٰاهِيمَ مُصَلًّى » 1 از مقام ابراهيم(ع) جاى نماز گيريد، كه طبعا ابتدايش از پشت مقام مىشود، پس اگر مقام ابراهيم(ع) جلوتر از جاى كنونى بوده اكنون مىشود جلوى مقام هم نماز طواف خواند، زيرا مقام در وقت نزول آيه، طبق اين حديث جلوتر بوده، با آنكه از نظر احاديث و فتاوى مسلم است كه نماز طواف واجب را نمىتوان جلوى جايگاه كنونى مقام خواند. 2
2. همچنين لازمه اينكه روايت مىفرمايد: «مردم زمان پيامبر دور هر دوى خانه و مقام مىگشتند و شما امروز بين خانه و مقام مىگرديد»؛ اين است كه مقام ابراهيم(ع) در زمان حضرت رسول(ص)، متصل به كعبه بوده است. حال آنكه اين مساله قابل التزام نيست، چون مهمترين پرسشى كه به ذهن مىآيد اين است كه چرا حضرت رسول(ص)، خود شخصا اقدام به قرار دادن مقام در جايگاه اصلى خويش ننمودند. آيا سزاوار نبود كه حضرت(ص) پس از ترميم مسجد، مقام را كه متصل به كعبه بوده در اين جايگاه اصلى و فعلى قرار مىدادند؟ !! 3
3. اينكه مردم در گذشته دور خانه و مقام مىگشتند و شما امروز بين اين دو مىگرديد، اين دو گشتن لازمه اش يكسان بودن دو اندازه نيست، زيرا گشتن دور خانه و مقام در گذشته حد معينى ندارد، كه تا آخر مسجد هم جا دارد، پس اين نتيجه را نمىدهد كه «و الحدّ قبل اليوم و اليوم واحد قدر ما بين المقام و بين البيت»؛ مگر با ضميمه جمله بعدى كه مىفرمايد: «و الحدّ قبل اليوم و اليوم واحد». بنابراين جمله اولى از اثبات اندازه گذشته اجنبى است! 4