68صدوق است نه ديگران، و ثانياً بين حجّت بودن و صحيح بودن تفاوت زيادى وجود دارد و مرحوم صدوق احاديث اين كتاب را حجت دانسته است نه صحيح.
علاوه بر آنكه كتاب «من لايحضره الفقيه» داراى 6998 حديث است كه 2055 حديث آن مرسل است. 1 و حديث مرسل قابل اعتماد نيست. و چون مرحوم صدوق براى اختصار، سند احاديث را حذف كرده است به اعتماد آنكه در مشيخه آنها را ذكر كند و در مشيخه نيز نام بسيارى از راويان را ذكر نكرده 2 و در نتيجه يك سوم روايات اين كتاب از درجه اعتبار ساقط شدهاند. ضمناً بايد توجه داشت كه در برخى موارد مرحوم صدوق در اين كتاب برداشت خود را از مضمون روايت نقل مىكند نه عين روايت را. 3 علاوه بر آنكه برخى ادعا كردهاند آنچه را مرحوم صدوق در ابتداى كتاب شرط كرده - كه فقط آنچه را حجت مىداند نقل كند - تا آخر كتاب به آن پايدار نمانده است.
3 و 4- تهذيب الاحكام، الاستبصار فيما اختلف من الاخبار
اين دو كتاب تاليف شيخ طوسى محمد بن حسن بن على (385-460 ق) بوده و با آنها كتب اربعه شيعه كامل مىگردد. هدف از تأليف اين دو كتاب يك هدف كلامى - و نه فقهى - بوده است. زيرا شيخ طوسى مىخواسته است به اين وسيله وجه جمع بين روايات متعارض را بيان كند تا معلوم گردد كه ائمه عليهم السلام چون معصوم بوده و داراى علم غيب هستند متعارض سخن نمىگويند. و اما درجه اعتبار اين دو كتاب: ابنادريس فرموده شيخ در اين دو كتاب هر غثّ و سمينى را نقل مىكند. 4 علامه شوشترى نيز فرموده: شيخ هرچه را يافته نقل كرده است. 5 و مرحوم بحرانى فرموده: كمتر حديثى در تهذيب يافت مىشود كه براى شيخ در متن يا سند آن حديث سهو، غفلت، تحريف و نقصان رخ