258

توحيد در ربوبيت

وهابيان معمولاً ربوبيت را مترادف با خالقيت مى‌دانند در حالى‌كه همانگونه كه قبلاً اشاره شد خالق به معنى كسى است كه چيزى را از كتم عدم به وجود مى‌آورد يا تقدير و صورتى كه قبلاً وجود نداشته است ايجاد مى‌كند ولى ربوبيت به معنى پروراندن و تدبير و مراقبت و سياست نمودن چيزى است مثل ربّ الدار يا ربّ الابل يا مربى كودك. ¹ و شاهد بر اين تفكيك معناى دو كلمه، آيات شريفه ذيل است:

أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلىٰ. ² با اين‌كه معلوم است كه فرعون هرگز ادعا نداشت كه خالق مردم است. فَبِأَيِّ آلاٰءِ رَبِّكُمٰا تُكَذِّبٰانِ ³ كه ربّ به معنى كسى است كه نعمت داده است. اِتَّخَذُوا أَحْبٰارَهُمْ وَ رُهْبٰانَهُمْ أَرْبٰاباً مِنْ دُونِ اللّٰهِ. ⁴ كه آنان علماى خود را خالق نمى‌دانستند. رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَ عَلىٰ وٰالِدَيَّ ⁵روشن است كه رب را به معنى آن‌كه نعمت پروراندن به انسان داده است به‌كار برده است.

به هرحال مدبر و كارگردان جهان خداوند است يعنى رشد و اداره تمام موجودات از حركت ماه و خورشيد گرفته تا هر موجود ديگرى كه رشد مى‌كند يا نابود مى‌شود همه به‌دست خداوند است، حتى حركت برگ درخت يا سخن گفتن انسان و شنيدن او بدون اذن الهى نيست. و اراده تكوينى خداوند بر تمام جهان حاكم است و رزق، احياء، اماته، حركت و ... همه به‌دست خداوند است. دليل اين‌كه ربوبيت در انحصار خداوند است آن‌كه ربوبيت از شئون و توابع خالقيت است و چون تنها خالق خداوند است پس تنها ربّ نيز او مى‌باشد. و به تعبير بهتر تدبير نيز نوعى خلقت مى‌باشد. علاوه بر آن‌كه وحدت تدبير و وحدت و اتقان صنع نشان از وحدت رب دارد زيرا اگر دو رأى و نظر بر جهان