1) . مرحوم طالقانى در «كاشف الاسرار» ج 2، ص 411 در توضيح اين حديث فرموده است: «كفر به معنى ستر و پوشانيدن و پنهان نمودن، و شرك به معنى شريك قرار دادن است و ظاهر است كه شريك بودن تو با زيد بايد در چيزى باشد كه تو و زيد در آن چيز مثل هم باشيد. چون شركت در مال مثلاً و تا مشترك فيه نباشد شركت صورت نبندد و تا تساوى در وى و صدق وى به هر دو نباشد مشترك فيه هر دو نباشد. تا انسان بر زيد و عمر صادق نيايد مشترك فيه نشد، و تا ايشان تساوى در صدق نداشتند شريكين و مثلين نشدند و هكذا شركت انسان و فرس در حيوانيت و شركت فرس و شجر در نباتيّت و هكذا. پس شركت و همسرى و مثاليّت متلازم و متقارب المفهومند و لكن ما به الاشتراك دو قسم است: يكى واقعى كمامرّ. و يكى ادعايى مثل آن‌كه كسى گويد به ستاره زهره كه آفتاب اين است لاغير، يا اين هم آفتاب است. در صورت اوّل هم گويى كه از براى خود شريك قرار داده به لحاظى و كافر به وى شده به لحاظى. بازگوييم شريك قرار دادن دو قسم است: يكى به زبان قال چون ثنويه و مجوس و نصارى كه «قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ ثٰالِثُ ثَلاٰثَةٍ» و اين كم است در ميان مذاهب كمال لايخفى. دوم به زبان حال چون آفتاب‌پرست مثلاً كه گويد خدا اين است و اين خدا است و نگويد خدا دو است و لكن توگويى كه اين شخص از براى خدا در خدايى شريك قرار داده، مثل اين‌كه كسى غير سلطان را بگويد سلطان اين است. ظاهر است كه از براى سلطان شريك و مثل و همسر قرار داده و كذا اگر بگويد سلطان منم يا العياذ باللّٰه خدا منم كما قال فرعون: «أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلىٰ» و كذا اگر گوييم اين و آن در فلان مال شريكند به محض اين‌كه ديديم هر دو را در آن تصرف دارند اگرچه نگويند ما شريكيم. و گوييم آب و خاك هر دو شريكند در جسم اگرچه ايشان زبان گويا ندارند. پس ثابت شد كه هر جهل مركب شرك است چه، علم خدا خلاف آن است، پس آنچه را كه حق گويد حق است جهل مركب آن را - نعوذ باللّٰه - باطل داند و ضدّ آن را حق داند، و آنچه را كه او حق داند حق گويد باطل است. پس اين ادعاء مثليت و همسرى با خدا كرده در اين مطلب خاص، بلكه در همه‌چيز بالملازمة الخفية الغير المضرّة، چه ردّ حق در يك چيز ردّ اوست در همه‌چيز». اين كلام گرچه طولانى بود ولى چون تحليل بسيار جالبى در معنى شرك بيان كرده بود نقل شد