54
و اما صحراى عرفات؛ روز عرفه، مكان و زمانى است كه توبه در آن پذيرفته مىشود ليكن توبه نيز شرايط و آدابى دارد كه بدان اشاره مىشود:
1 - گناهى كه براى آن توبه مىشود، از روى جهل و نادانى انجام شده باشد نه با آگاهى و لجاجت؛ «إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللّٰهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهٰالَةٍ .» 1
2 - فوراً پشيمان شده و توبه كند؛ «ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ .» 2
3 - به گناه اعتراف داشته باشد؛ «وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ .» 3
4 - تصميم جدّى بر ترك آن داشته باشد؛ «تُوبُوا إِلَى اللّٰهِ تَوْبَةً نَصُوحاً.» 4
5 - گذشته را جبران كند؛ «إِلاَّ الَّذِينَ تٰابُوا مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ وَ أَصْلَحُوا.» 5
على - ع - در نهج البلاغه 6 كاملترين توبه و شرايط آن را چنين بيان مىفرمايد: