112اوج قدرت و دارندگى، بسيار فروتن هستند و اخلاق و رفتار آنان با مردم، عادى و معمولى است. چنين افرادى هرگز خود را تافته جدا بافته از جامعه نمىشمارند. اين افراد به اصطلاح خاكىاند و بدون هيچ تشريفات و تعارفى با مردم نشست و برخاست مىكنند و با همگان چنان گرم و صميمىاند كه گويى رفيق چندين ساله هستند. در مقابل، افرادى نيز چنان مغرورند كه انسان نمىخواهد حتى براى يك لحظه هم آنها را ببيند.
شكى نيست كه مردم آنها را دوست ندارند و از جمع خود طرد خواهند كرد. حضرت على عليه السلام مىفرمايد:
مَنْ تَأَلَّفَ النّٰاسَ احَبُّوهُ. 1
هر كس با مردم بجوشد، مردم او را دوست خواهند داشت.
در سخنى ديگر بنا به نقل اهل سنت مىفرمايد:
قُلُوبُ الْرِّجَالِ وَحْشَّيةً فَمَنْ تَاَلَّفَها اقْبَلَتْ عَلَيْهِ.
قلبهاى مردم گريزان است. كسى كه با آنان بجوشد، به او روى مىآورند (و رام او مىگردند).
يكرنگى
يكرنگى و صداقت نشانه ايمان و دورويى و نيرنگ نيز نشانه نفاق است. ناگفته پيداست كه در روابط انسانى هيچ چيز بدتر از نفاق و دورويى نيست. به كسى دورو مىگويند كه ظاهر و باطنش يكسان نيست. زيان اين افراد از كسانى كه آشكارا راه مخالفت برگزيدهاند، بيشتر است. اينان در حضور دينداران، از مذهب سخن مىگويند و نزد آنانى كه از مذهب فاصله گرفتهاند، خود را نسبت به آموزههاى مذهبى بىعلاقه نشان