96بنابراين چون حنفى، شافعى، مالكى و حنبلى داراى طرفداران پيروان و ثروت زيادى بودند، اين پول را پرداختند و مذهب خويش را رسمى ساختند. سيد مرتضى به عنوان بزرگترين فقيه، تلاش زيادى كرد تا مقدار مالى را كه حكومت خواسته بود فراهم كند، اما دست تنگى شيعيان سبب شد كوشش وى به جايى نرسد و ناگزير مذهب شيعه كنار گذاشته شود.
1. مذهب حنفى
قديمىترين مذهب چهارگانه اهل سنت، مذهب حنفى است. «ابوحنيفه، نعمان كوفى» كه در سال80 متولد و در سال 150 در بغداد وفات يافت، پيشواى اين مذهب به شمار مىرود.
اين مذهب در كوفه كه وطن ابوحنيفه بود به وجود آمد و سپس در ديگر سرزمينها گسترش يافت. پيروان اين مذهب كمتر به حديث استدلال مىكردند و استنادشان بيشتر به قياس بود. ازاينرو مهارت فراوانى در قياس كردن داشتند و به همين دليل به آنان «اهل رأى» مىگويند. ابوحنيفه با قياس و استحسان، فتاواى فقهى بسيارى داد كه بعدها تبديل به مذهب فقهى شد.
ابويوسف از شاگردان نامى ابوحنيفه بود. هنگامى كه هارون الرشيد به خلافت رسيد، او را به منصب قضاوت گمارد. او در سراسر سرزمينهاى عراق، خراسان، شام، مصر و بخشهايى از