98
حركت به سوى جدّه
در دوّم ذيقعده از «بوشهر» حركت نمود به سمت «جده» در عرض راه به مرور عبور نموده، از كنار «بندر عباس» و «جزيرۀ قشم» و «تنگۀ هرمز» و «مسقط» و «عدن». و از تنگه «باب المندب» گذشته، رسيد به «مخا» و بعد از سه روز در 18 ذيقعده [1296ه . ق.] وارد «جده» شد.
«بندر عبّاس» شهرى است از «فارس» به فاصلۀ شش فرسنگ، در شمال «تنگۀ هرمز» واقع است. بر كنار خليج [فارس] تجارت خانۀ بزرگى است و جمعيت آن را تا بيست هزار نفر گفتهاند.
«قشم» جزيرهاى است از «خليج فارس»، واقع در «تنگۀ هرمز» و در سرحدّ جنوبى «فارس»، وسعتش 20 فرسنگ در چهار فرسنگ است، متعلّق است به يك نفر رييس اعراب، از بستگان «امام مسقط»، سيصد قريه در آنجا بود و كنون جمعيّتش تا 16 هزار نفر مىرسد. از آن جمله چهار هزار از ساكنان «بلدۀ قشم»اند كه در طرف شرقى جزيره واقع شده.
«هرمز» شهر و بندرى است از «آسيا»، واقع در كنار شمال شرقى «جزيرۀ هرمز»، و چندان فاصله از «ساحل فارس» ندارد و در مدخل «خليج فارس» است، و به واسطۀ «تنگۀ هرمز»، با «درياى عمان» اتصال پيدا كرده و قريب سيصد نفر جمعيت آن جا است.
و «جزيرۀ هرمز» سابق مركز صيد مرواريد زياد بود، كه در اطرافش مىگرفتند، و اگر چه «جزيرۀ چولى» 1 است ولى همان صيد مرواريد اطرافش، و خصوصيات مكانىاش كه مفتاح «خليج فارس» است، باعث اعتبارش گشته، ولهذا «سلطان» كوچكى كه سابق آن جا را متصرّف بود، و به چند برج جزيره را نگاهدارى مىنمود، اقتدارى داشت، و مدّتى مقرّ «دولت پرتقال» بود در خاك مشرق زمين، ولى «شاه عبّاس اول» در سال 1033[ه . ق.]