94هست، همه مخروبه و خالى، در جلگههاى سبز و خرّم و پر آب افتاده، از قرارى كه مذكور بود ظاهراً به سبب بعضى تعدّيات، رعاياى آن جا متوارى شدهاند، و از آن وقت راه در آن قلعه مغشوش و بىاعتبار گشته.
عتبات عاليات
اوقاتى كه در عتبات عاليات توقف داشت نكاتى چند ملتفت شد:
اوّلاً: چهل چراغها و شمعدانهاى موقوفۀ «اعليحضرت شهريارى» را، چندان رسيدگى نمىكنند و وجوهى كه به اسم روشنايى مىگيرند به مصارف موقوفات نمىرسد، خاصّه در «كاظمين»، ولى در «سرّ من راى»، چهل چراغ[ها] همه شب روشن است و عملاش منظم، جز آن كه اغلب كاسههاى لاله را، سابقاً شكستهاند و كاسههاى ناجورِ بدل، به جاى آنها گذاشتهاند!
حمل جنازه
همه ساله از اطراف «ايران» نعشهاى بسيار، حمل و نقل مىشود به «نجف اشرف» و در قبرستان «وادى السلام» دفن مىشود. از وقتى كه وارد خاك عثمانى گردد، تا به خاك سپرده شود، در نقاط مختلفه به عنوانهاى مختلف عوارض مىگيرند. مثل پول «تذكره» 1و «نعش خانه» و «راه دارى» و «دروازهبانى» و «حق الارض» 2 و غيره. بعد از آن كه نعش دفن شد، همان عملهجات قبرستان، از كثرت دنائتِ 3 طبع، به چند روز فاصله، قبر را مىشكافند و سنگهاى لحد را كه قيمت نا قابلى دارد، بيرون مىآورند و علامات قبر را هم، از آجر و سنگ آن چه هست، بر مىدارند تا جاى ديگر بفروشند. آن وقت جسد ميّت به عمق قليل زير ريگ است، و اكثر طعمۀ جانوران صحرا مىشود و به اين سبب آثار قبور مسلمين، چندان باقى نمىماند.