59آگاهى از خويشتن

در قرآن آمده است:

بَلِ الْإِنْسٰانُ عَلىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ * وَ لَوْ أَلْقىٰ مَعٰاذِيرَهُ (قيامت: 14 و 15)

بلكه انسان خود بر [نيك و بد] خويش آگاه است هر چند [براى خود] عذرهايى بتراشد.

قرآن مجيد در آيات فراوانى به بيان روحيه‌ها و رفتارهاى انسان پرداخته است. از جمله مى‌فرمايد: «انسان بسيار ستمگر و قدرناشناس است». ¹ و «هر گاه به انسان نعمتى دهيم، روى بگرداند و به تكبر گردن افرازد». ²

در آيات قرآنى، به مناسبت‌هاى گوناگون، به صفات خوب و بد آدمى اشاره شده است. در آيه مورد بحث ³، انسان‌هاى خوب و بد، همگى بر نيت و انگيزه‌هايشان آگاهند و خود را بهتر از هر كس مى‌شناسند؛ البته اين آگاهى، ذاتى است. در اين ميان، انسان‌هاى باتقوا به اين علم و آگاهى اعتراف مى‌كنند: «

انَا اعْلَمُ بِنَفْسى مِنْ غَيرى وَ رَبِّى اعْلَمُ بى مِنّى بِنَفْسى » ⁴؛ «من به خودم از هر كس آگاه‌ترم، خداوند به من از خودم آگاه‌تر».