1) . در توضيح تناسب استطرادى بايد گفت: اين تناسب در جايى است كه قرآن ضمن بيان يك مساله اصلى بنابر مصالحى رشته كلام را قطع كرده و مطلب جديدى به ذهن مخاطب خود القا مى‌كند، سپس مجدداً به كلام قبلى بازگشته و آن را ادامه مى‌دهد، در عين حال كلام استطرادى با كلام اصلى داراى نوعى رابطه و پيوند است. به عنوان مثال به عقيدۀ زمخشرى آيۀ شريفۀ: «يٰا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنٰا عَلَيْكُمْ لِبٰاساً يُوٰارِي سَوْآتِكُمْ وَ رِيشاً...» (الاعراف، 26) - كه در آن از نعمت لباس سخن رفته است - كلامى بر سبيل استطراد است. زيرا كلام اصلى در اوايل سوره اعراف درباره سرگذشت آدم و حوا، تخلّف آنها در خوردن از درخت ممنوعه و در نتيجه افتادن لباس از اندام آن‌ها و تلاش جهت پوشاندن خود با برگهاى درختان است. در چنين فضايى سخن از نعمت لباس براى بنى‌آدم از باب تناسب استطرادى وارد شده كه بى ارتباط با زمينۀ اصلى كلام هم نمى‌باشد. و از اين گونه موارد مى‌توان به وجود آيه «لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْداً لِلّٰهِ ...» (النساء، 172) در بين آيات مربوط به تخطئه نصارى در غلوّ آنان نسبت به حضرت مسيح اشاره كرد. تفصيل را نك: الاتقان، ج3، ص 373، كشاف، ج 2، ص 97، البرهان، ج 1، ص 41