33
الف - چنانكه قبلاً گذشت سورۀ مائده به اتفاق نظر مفسران در مدينه نازل شده است؛ 1 و بلكه از آخرين سورههاى نازله در مدينه است 2. بنابراين چگونه ممكن است كه آيۀ تبليغ در مكه نازل شده باشد؟ برخى از مفسران در پاسخ به اين سؤال گفتهاند: «سورۀ مائده در مدينه نازل شده به استثناى آياتى از آن كه در مكه نازل شده است» و مقصودشان همان آيۀ تبليغ يا آيۀ اكمال است 3. اما در نقد اين پاسخ بايد گفت كه در اثبات اين ادعا نه دليل قطعى از روايات وجود دارد و نه دليل قانع كننده از ادلّۀ عقلى. زيرا به فرض كه آيۀ تبليغ در مكه نازل شده و در اواخر عمر رسول خدا صلى الله عليه و آله در سورۀ مائده جاگذارى شده باشد، سؤالى كه مطرح است آنكه: در اين سالهاى نسبتاً طولانى اين آيه در كجا قرار داشته و به چه شكل قرائت مىشده است؟ آيا پيامبر صلى الله عليه و آله اين آيه را بايگانى فرمود تا ديگر آيات سورۀ مائده نازل شود و آن وقت آيه را در رديف آيات سورۀ مائده قرار دهد؟
اين سؤالى است كه در برابر آن پاسخ روشن و قانع