21كه حضرت امام - رضوان اللّٰه عليه - به آن هشدار دادند:
«بزرگترين درد جوامع اسلامى اين است كه هنوز فلسفۀ واقعى بسيارى از احكام الهى را درك نكرده و حج با آنهمه راز و عظمتى كه دارد هنوز بهصورت يك عبادت خشك و يك حركت بىحاصل و بىثمر باقى مانده است». 1و چنانكه خواهيم ديد، ريشههاى انديشۀ عبادى - سياسى بودن حج را بايد در متن مبانى و منابع اين فريضۀ بزرگ دانست و در هر زمينه مىتوان از قرآن و سنت و سيرۀ طلايهداران اسلام الهام گرفت و اين راهى است كه ما در اين تحقيق برگزيدهايم. عناوين و محورهايى كه در اين مباحث مورد توجه قرار گرفته عبارتند از:
«بعد اجتماعى حج، آثار سياسى اجتماعى حج، ويژگىهاى اين كنگرۀ اسلامى، امت واحده، حج تجلىگاه توحيد و وحدت، توحيد ابراهيمى، امت و امامت در حج، ابراهيم به مثابه يك امت، حج و مسألۀ ولايت، استمرار ولايت در حج، دفاع از ولايت در حج، امارت حج، مسألۀ برائت، قطعنامه برائت، رمى جمرات نماد برائت، تأسيس امّالقراى اسلامى، مكه در جغرافياى جهان، خانۀ خدا و خانۀ مردم، قداست و امنيت حرم، جامعۀ توحيدى، ميقات پابرهنگان، منطقۀ آزاد جهان اسلام، اهداف فرهنگى، رسانه بينالملل اسلامى، تبادل انديشهها، بيدارى امت، هويت مستقل اسلامى، اهداف اقتصادى، بازار بينالملل اسلامى و...» و عناوين ديگرى كه به تناسب هر بحث، مطرح شده است. ما اين مباحث را گامهاى نخستين در اين راه مىدانيم كه محققان متعهد در ادامه و تكميل آن خواهند كوشيد.