163بنابراين بنيانگذار اوّليۀ كعبه؛ يعنى خانۀ مردم، حضرت آدم عليه السلام است و كسى جز خدا نمى داند كه پس از آدم و در طول قرنها و دوران پيامبران سلف براين خانه چه گذشته است. ¹ اما آنچه مسلم است، روزى كه ابراهيم خليل به سرزمين امّ القرى گام نهاد آثار و بقاياى بناى كعبه را خاك و سنگ و رمل بيابان پوشانيده بود و در اطراف آن حتى يك خانه و يك ساكن وجود نداشته و شايد به دليل نبودن آب و آبادانى، حتى يك پرنده در آن ديار پرواز نمى‌كرده است.

در چنين وضعيّتى حضرت ابراهيم كه از طرف خداوند كعبه، مأموريت يافته بود تا مدينۀ فاضلۀ توحيد را در آن سرزمين خشك و وادى لم يَزْرع بنيان كند، بدانجاگام نهاد و براى تأسيس امّ القراى اسلامى پيشگام شد. ²بدين منظور و براى پى ريزى نسل جديد، به امر خدا همسر خود هاجر و فرزندش اسماعيل را در آن وادى سوزان سُكنىٰ داد تا خيمۀ توحيد را سرپا كنند و علم توحيد را افراشته دارند و او چنين كرد؛