74بنا بر اين نمىتوان به دليل برخى مسائل معمولى از حجى كه بر انسان واجب شده گذشت.امّا لازم است براى دانستن حكم و مسأله شرعى پيش آمده به مرجع تقليد خود نيز مراجعه كنيد.
پرسش: با عنايت به اينكه در خصوص حج تمتع در قرآن كريم آياتى نازل شده است و از طرفى در مفاهيم قرآنى و اسلامى توجه به مستمندان و دستگيرى از آنان سفارش زيادى شده است،اكنون كه در جامعۀ اسلامى ما پسران و دختران زيادى وجود دارند كه هزينۀ ازدواج ندارند و يا افراد زيادى وجود دارند كه مسكن ندارند،آيا صلاح نيست كه به جاى زيارت خانۀ خدا-كه اين خانه مىتواند در دل همۀ مردم باشد-هزينۀ آن صرف موارد ياد شده شود.آيا از نظر دينى بازتاب و بهرۀ كدام بيشتر است؟
پاسخ: حقيقت آن است كه ما از آثار«عبادات»به طور كامل اطلاع نداريم،البته مقدارى از آن آثار،از طريق راهنمايىهاى معصومان عليهم السلام به ما رسيده است و يا «عقل»،به طور محدود آنها را درك مىكند،ولى غالب آثار عبادات بر ما پوشيده است،اصولاً اگر«عقل»به طور مستقل به تمامى مصالح و مفاسد زندگى آگاهى مىيافت،لازم نمىآمد كه خداوند متعال سفيران خود را براى رساندن آنها يكى پس از ديگرى بفرستد؛در صورتى كه پس از تعليم و آموزش وحى نيز،بشر خود را از درك كامل اسرار آنها عاجز مىبيند.
شايد بسيارى از نعمتهاى مادّى كه خداوند در اختيار ما گذاشته است براى وجود همين عبادات باشد،شايد اگر مراسم حج برپا نشود و يا به گونهاى شايستۀ برگزار نشود،بسيارى از درهاى رحمت الهى بسته شود و ماديّات مردم نيز فلج شود، شايد اين كه زمين و آسمان برپاست و نعمتهاى الهى بر مؤمن و كافر فرو مىريزد،به علت وجود همين عبادات است كه هنوز در روى زمين به وسيلۀ جن يا انس،انجام مىشود؟ آيا مطمئن هستيد كه اگر هزينۀ اقتصادى عبادات،خرج مثلاً ازدواج جوانان