45هر چند انديشۀ افتراق و پراكندگى امّت پس از پيامبر(ص) از ديرينهترين انديشههاى اسلامى بوده و در ميان مسلمين شهرت فراوانى داشته و در عمل نيز با واقعيتهاى تاريخى مطابق بوده، امّا متأسفانه همواره مورد سوء برداشت، سوء ظن و سوء استفادۀ مذاهب گوناگون عليه يكديگر قرار گرفته و عاملى براى تشديد اختلافهاى مسلمين بوده است.
به هر حال، طبيعى است كه اگر اين انديشۀ كهن، بدين سان كه از ظاهر احاديث افتراق برداشت شده، صحيح باشد و از ميان همۀ مذاهب و فرق اسلامى، بقاى معنوى تنها از آنِ يك مذهب و فناى معنوى نصيب ديگران باشد، «تنازع