122

مسجد بزرگ سامرا

اين مسجد بس بزرگ كه به «جامع كبير سامرا» معروف است، توسط متوكّل عباسى ساخته شده بود، در توصيف اين مسجد قلم فرسايى‌ها كرده و سخنانى نوشته‌اند كه حيرت انگيز است، مى نويسند:

«اين مسجد، بزرگترين مسجدى است كه تا حال در جهان ساخته شده است، و آن عبارت بود از محيط مستطيل شكلى كه باروها و قلعه‌هايى كه از آجر پخته شده، ساخته و افراشته بود آن را در حصار خويش گرفته بودند، چنان كه طول و عرض آن از اندرون مسجد به 240 * 156 متر مى‌رسيد و از بيرون مساحت آن بالغ بر (38000) متر مربع بود و داراى 16 درب بزرگ و كوچك بود». ¹

يكى از نويسندگان معاصر، دربارۀ اين مسجد نوشته است:

«طول آن 240 متر و عرض 160 متر مى‌باشد و ضخامت ديوارهاى آن كمتر از دو متر نيست، ارتفاع ديوارها، آنچه اكنون باقى است ده متر مى‌باشد، در اطراف داراى برجهاى نيم استوانه‌اى مى‌باشد كه شمار آن به چهل برج مى‌رسد و در هر گوشه مسجد، يكى از آنها قرار گرفته و در اضلاع شمالى و جنوبى هر يك 8