203دانند و در نزد جمهور بانى آن مجهول است. در عهود سالفه، در دست فرنگىها و ملوك تركيه، ديار مصريه و چركسيه بوده است. از عهد سلطان سليم اول كه آنجا را تصرف نمود الى كنون در دست سلاطين عثمانى است. مدارس زيادى دارد. از آن جمله كمپانى انگليس و فرانسه و امريكا و آرمان مخارج زياد كرده براى هزار نفر دختران روميه و ارامنه و كاتوليك مدرسهها ساختهاند كه در آنجا درس مىخوانند و در شهر بيروت بازده مطبعه است كه جرايد و روزنامهها در آن طبع مىشوند و پانزده جامع است و بيست و سه كنيسه و آثار قديمه در اين شهر بسيار است، ولى در تحتالارض واقعند. هر وقت حفر كردهاند اعمده و احجار عظيمه بيرون آمده است. رودخانهاى از شرقى شهر مىگذرد و تا به آنجا نيم ساعت مسافت است ولى آب آن خوب نيست. رودخانۀ ديگرى است كه آن را نهرالكلب گويند. از جبل قَسردان كه در شرقى بيروت واقع است جارى مىشود.
آب آن گوارا است و از شهر تا آنجا چهار ساعت مسافت است. كمپانى انگليس مخارج كرده آن آب را به شهر آورده است و با لولههاى آهنين وارد خانهها مىشود و هر مِترى را كه به قدر يك لولۀ كوچك است سالى به صد و پنجاه فرانك مىفروشد. جبل قسردان رشته از جبل لبنان است و جبل لبنان از طرابلس تا صيدا امتداد دارد و شرقى و غربى و جنوبى بيروت را احاطه كرده است و برف شهر بيروت را در تابستان از جبر قسردان مىآورند زيرا كه برف اين كوه در زمستان زياد است، براى تابستان نگاه مىدارند.
بالجمله بلدۀ بيروت شهر خوبى است، قلعه و سور ندارد و از بيست سال قبل ابتدا به آبادى آنجا كردهاند و پنج سال است كه آبادى آن تمام شده، عمارات و باغچههاى خوب دارد و بازار اين شهر غالباً در كنار اسكله است و هفت سال پيش از اين كم آب بوده است. از وقتى كه كمپانى انگليس آب رودخانه را به شهر آورده است آب اين شهر حالا به قدر كفاف است، اگر چه آب و هواى اين شهر لطيف است ولى هواى لبنان از بيروت و شام بهتر است و اغلب اعيان شام و بيروت در فصل ييلاق به بيروت مىروند.
روز پنجشنبه بيست و ششم تا عصر در بيروت مانديم. دو ساعت از روز گذشته قونسول طرابلس به ديدن آمد. با او صحبت داشتيم، رفت. بعد از تجار ايرانى آمدند. اظهار مهربانى كردم رفتند. بعد از آن اعيان بيروت آنهايى كه ديروز به استقبال آمده بودند