219
فاصلۀ ميان مسجدالحرام و نشانههاى حرم
علما و دانشمندان، فاصلۀ ميان مكه و نشانههاى حرم را از جهات مختلف آن، به وسيلۀ ميل و ذرع و متر بررسى كرده و نوشتهاند. اينك اين سه اندازه را از سه منبع مىآوريم:
* تاريخ مكه، نوشتۀ «ازرقى» (متوفّاى اوايل نيمۀ قرن سوم هجرى)
** «مرآة الحرمين»نوشتۀ «ابراهيم رفعت پاشا» كه نويسندۀ آن در دوران ما، در مصر وفات نمود.
*** تاريخ عمارة المسجد الحرام نوشته شيخ حسين باسلامه (كه نويسنده آن نيز در دوران ما درگذشت)
1- ازرقى در بارۀ حدود حرم مىنويسد:
ابو الوليد گويد: حدّ حرم، در راه مدينه، نرسيده به تنعيم و در كنار خانههاى غفار بوده كه فاصلۀ آن تا مكه سه مايل مىباشد.
در راه يمن، كنار «اضاءة لبن»، در «ثنيه لبن» واقع شده و فاصلۀ آن هفت مايل است.
در سوى جده، در منطقۀ اعشاش و در ده مايلى مكه است.
در راه طائف، از راه عرفات، در «بطن نَمِره»، در يازده مايلى قرار گرفته است
از جانب عراق، در «ثنية خَلْ» و كنار كوه «مقطع» در هفت مايلى قرار دارد.
و در راه جعرانه، در شعب خاندان «عبداللّٰه بن خالد بن اسيد» و نه مايلى مكه قرار گرفته است.
2- ابراهيم رفعت پاشاى مصرى در «مرآة الحرمين» در بيان اندازهها، ابتدا آنها را به ذرع دستى شمارش كرده سپس به متر تبديل نموده است. نامبرده در پاورقى كتاب ياد شده مقدار ذراع آهنى را برابر با 5617 سانتيمتر دانسته و ذراع دستى را برابر با 49 سانتيمتر ياد كرده است.
بدان كه كعبه به وسيلۀ سه دايره احاطه شده: الف: دايرۀ مسجدالحرام ب: دايرۀ حرم